Валерий Левоневский
Загрузить Adobe Flash Player

  Главная

  Законодательство РБ

  Кодексы Беларуси

  Законодательные и нормативные акты по дате принятия

  Законодательные и нормативные акты принятые различными органами власти

  Законодательные и нормативные акты по темам

  Законодательные и нормативные акты по виду документы

  Международное право в Беларуси

  Законодательство СССР

  Законы других стран

  Кодексы

  Законодательство РФ

  Право Украины

  Полезные ресурсы

  Контакты

  Новости сайта

  Поиск документа




Полезные ресурсы

- Таможенный кодекс таможенного союза

- Каталог предприятий и организаций СНГ

- Законодательство Республики Беларусь по темам

- Законодательство Республики Беларусь по дате принятия

- Законодательство Республики Беларусь по органу принятия

- Законы Республики Беларусь

- Новости законодательства Беларуси

- Тюрьмы Беларуси

- Законодательство России

- Деловая Украина

- Автомобильный портал

- The legislation of the Great Britain


Правовые новости





НАЙТИ ДОКУМЕНТ


KONSTYTUCJA
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Законодательство Республики Польша

Akty prawne Rzeczypospolitej Polskiej


KONSTYTUCJA
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

z dnia 2 kwietnia 1997 r.

(Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.)

W trosce o byt i przyszlosc naszej Ojczyzny,

odzyskawszy w 1989 roku mozliwosc suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie,

my, Naród Polski - wszyscy obywatele Rzeczypospolitej,

zarówno wierzacy w Boga

bedacego zródlem prawdy, sprawiedliwosci, dobra i piekna,

jak i nie podzielajacy tej wiary,

a te uniwersalne wartosci wywodzacy z innych zródel,

równi w prawach i w powinnosciach wobec dobra wspólnego - Polski,

wdzieczni naszym przodkom za ich prace, za walke o niepodleglosc okupiona ogromnymi ofiarami, za kulture zakorzeniona w chrzescijanskim dziedzictwie Narodu i ogólnoludzkich wartosciach,

nawiazujac do najlepszych tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej,

zobowiazani, by przekazac przyszlym pokoleniom wszystko, co cenne z ponad tysiacletniego dorobku,

zlaczeni wiezami wspólnoty z naszymi rodakami rozsianymi po swiecie,

swiadomi potrzeby wspólpracy ze wszystkimi krajami dla dobra Rodziny Ludzkiej,

pomni gorzkich doswiadczen z czasów, gdy podstawowe wolnosci i prawa czlowieka byly w naszej Ojczyznie lamane,

pragnac na zawsze zagwarantowac prawa obywatelskie, a dzialaniu instytucji publicznych zapewnic rzetelnosc i sprawnosc,

w poczuciu odpowiedzialnosci przed Bogiem lub przed wlasnym sumieniem,

ustanawiamy Konstytucje Rzeczypospolitej Polskiej

jako prawa podstawowe dla panstwa

oparte na poszanowaniu wolnosci i sprawiedliwosci, wspóldzialaniu wladz, dialogu spolecznym oraz na zasadzie pomocniczosci umacniajacej uprawnienia obywateli i ich wspólnot.

Wszystkich, którzy dla dobra Trzeciej Rzeczypospolitej te Konstytucje beda stosowali,

wzywamy, aby czynili to, dbajac o zachowanie przyrodzonej godnosci czlowieka,

jego prawa do wolnosci i obowiazku solidarnosci z innymi,

a poszanowanie tych zasad mieli za niewzruszona podstawe Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozdzial I

RZECZPOSPOLITA

Art. 1.

Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.

Art. 2.

Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym panstwem prawnym, urzeczywistniajacym zasady sprawiedliwosci spolecznej.

Art. 3.

Rzeczpospolita Polska jest panstwem jednolitym.

Art. 4.

1. Wladza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej nalezy do Narodu.
2. Naród sprawuje wladze przez swoich przedstawicieli lub bezposrednio.

Art. 5.

Rzeczpospolita Polska strzeze niepodleglosci i nienaruszalnosci swojego terytorium, zapewnia wolnosci i prawa czlowieka i obywatela oraz bezpieczenstwo obywateli, strzeze dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochrone srodowiska, kierujac sie zasada zrównowazonego rozwoju.

Art. 6.

1. Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i równego dostepu do dóbr kultury, bedacej zródlem tozsamosci narodu polskiego, jego trwania i rozwoju.
2. Rzeczpospolita Polska udziela pomocy Polakom zamieszkalym za granica w zachowaniu ich zwiazków z narodowym dziedzictwem kulturalnym.

Art. 7.

Organy wladzy publicznej dzialaja na podstawie i w granicach prawa.

Art. 8.

1. Konstytucja jest najwyzszym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Przepisy Konstytucji stosuje sie bezposrednio, chyba ze Konstytucja stanowi inaczej.

Art. 9.

Rzeczpospolita Polska przestrzega wiazacego ja prawa miedzynarodowego.

Art. 10.

1. Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera sie na podziale i równowadze wladzy ustawodawczej, wladzy wykonawczej i wladzy sadowniczej.
2. Wladze ustawodawcza sprawuja Sejm i Senat, wladze wykonawcza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a wladze sadownicza sady i trybunaly.

Art. 11.

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia wolnosc tworzenia i dzialania partii politycznych. Partie polityczne zrzeszaja na zasadach dobrowolnosci i równosci obywateli polskich w celu wplywania metodami demokratycznymi na ksztaltowanie polityki panstwa.
2. Finansowanie partii politycznych jest jawne.

Art. 12.

Rzeczpospolita Polska zapewnia wolnosc tworzenia i dzialania zwiazków zawodowych, organizacji spoleczno-zawodowych rolników, stowarzyszen, ruchów obywatelskich, innych dobrowolnych zrzeszen oraz fundacji.

Art. 13.

Zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwolujacych sie w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk dzialania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a takze tych, których program lub dzialalnosc zaklada lub dopuszcza nienawisc rasowa i narodowosciowa, stosowanie przemocy w celu zdobycia wladzy lub wplywu na polityke panstwa albo przewiduje utajnienie struktur lub czlonkostwa.

Art. 14.

Rzeczpospolita Polska zapewnia wolnosc prasy i innych srodków spolecznego przekazu.

Art. 15.

1. Ustrój terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia decentralizacje wladzy publicznej.
2. Zasadniczy podzial terytorialny panstwa uwzgledniajacy wiezi spoleczne, gospodarcze lub kulturowe i zapewniajacy jednostkom terytorialnym zdolnosc wykonywania zadan publicznych okresla ustawa.

Art. 16.

1. Ogól mieszkanców jednostek zasadniczego podzialu terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnote samorzadowa.
2. Samorzad terytorialny uczestniczy w sprawowaniu wladzy publicznej. Przyslugujaca mu w ramach ustaw istotna czesc zadan publicznych samorzad wykonuje w imieniu wlasnym i na wlasna odpowiedzialnosc.

Art. 17.

1. W drodze ustawy mozna tworzyc samorzady zawodowe, reprezentujace osoby wykonujace zawody zaufania publicznego i sprawujace piecze nad nalezytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.
2. W drodze ustawy mozna tworzyc równiez inne rodzaje samorzadu. Samorzady te nie moga naruszac wolnosci wykonywania zawodu ani ograniczac wolnosci podejmowania dzialalnosci gospodarczej.

Art. 18.

Malzenstwo jako zwiazek kobiety i mezczyzny, rodzina, macierzynstwo i rodzicielstwo znajduja sie pod ochrona i opieka Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 19.

Rzeczpospolita Polska specjalna opieka otacza weteranów walk o niepodleglosc, zwlaszcza inwalidów wojennych.

Art. 20.

Spoleczna gospodarka rynkowa oparta na wolnosci dzialalnosci gospodarczej, wlasnosci prywatnej oraz solidarnosci, dialogu i wspólpracy partnerów spolecznych stanowi podstawe ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 21.

1. Rzeczpospolita Polska chroni wlasnosc i prawo dziedziczenia.
2. Wywlaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za slusznym odszkodowaniem.

Art. 22.

Ograniczenie wolnosci dzialalnosci gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze wzgledu na wazny interes publiczny.

Art. 23.

Podstawa ustroju rolnego panstwa jest gospodarstwo rodzinne. Zasada ta nie narusza postanowien art. 21 i art. 22.

Art. 24.

Praca znajduje sie pod ochrona Rzeczypospolitej Polskiej. Panstwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy.

Art. 25.

1. Koscioly i inne zwiazki wyznaniowe sa równouprawnione.
2. Wladze publiczne w Rzeczypospolitej Polskiej zachowuja bezstronnosc w sprawach przekonan religijnych, swiatopogladowych i filozoficznych, zapewniajac swobode ich wyrazania w zyciu publicznym.
3. Stosunki miedzy panstwem a kosciolami i innymi zwiazkami wyznaniowymi sa ksztaltowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezaleznosci kazdego w swoim zakresie, jak równiez wspóldzialania dla dobra czlowieka i dobra wspólnego.
4. Stosunki miedzy Rzeczapospolita Polska a Kosciolem Katolickim okreslaja umowa miedzynarodowa zawarta ze Stolica Apostolska i ustawy.
5. Stosunki miedzy Rzeczapospolita Polska a innymi kosciolami oraz zwiazkami wyznaniowymi okreslaja ustawy uchwalone na podstawie umów zawartych przez Rade Ministrów z ich wlasciwymi przedstawicielami.

Art. 26.

1. Sily Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej sluza ochronie niepodleglosci panstwa i niepodzielnosci jego terytorium oraz zapewnieniu bezpieczenstwa i nienaruszalnosci jego granic.
2. Sily Zbrojne zachowuja neutralnosc w sprawach politycznych oraz podlegaja cywilnej i demokratycznej kontroli.

Art. 27.

W Rzeczypospolitej Polskiej jezykiem urzedowym jest jezyk polski. Przepis ten nie narusza praw mniejszosci narodowych wynikajacych z ratyfikowanych umów miedzynarodowych.

Art. 28.

1. Godlem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek orla bialego w koronie w czerwonym polu.
2. Barwami Rzeczypospolitej Polskiej sa kolory bialy i czerwony.
3. Hymnem Rzeczypospolitej Polskiej jest Mazurek Dabrowskiego.
4. Godlo, barwy i hymn Rzeczypospolitej Polskiej podlegaja ochronie prawnej.
5. Szczególy dotyczace godla, barw i hymnu okresla ustawa.

Art. 29.

Stolica Rzeczypospolitej Polskiej jest Warszawa.

Rozdzial II

WOLNOSCI, PRAWA I OBOWIAZKI CZLOWIEKA I OBYWATELA

Zasady ogólne

Art. 30.

Przyrodzona i niezbywalna godnosc czlowieka stanowi zródlo wolnosci i praw czlowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiazkiem wladz publicznych.

Art. 31.

1. Wolnosc czlowieka podlega ochronie prawnej.
2. Kazdy jest obowiazany szanowac wolnosci i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszac do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje.
3. (1) Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolnosci i praw moga byc ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy sa konieczne w demokratycznym panstwie dla jego bezpieczenstwa lub porzadku publicznego, badz dla ochrony srodowiska, zdrowia i moralnosci publicznej, albo wolnosci i praw innych osób. Ograniczenia te nie moga naruszac istoty wolnosci i praw.

Art. 32.

1. Wszyscy sa wobec prawa równi. Wszyscy maja prawo do równego traktowania przez wladze publiczne.
2. Nikt nie moze byc dyskryminowany w zyciu politycznym, spolecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.

Art. 33.

1. Kobieta i mezczyzna w Rzeczypospolitej Polskiej maja równe prawa w zyciu rodzinnym, politycznym, spolecznym i gospodarczym.
2. Kobieta i mezczyzna maja w szczególnosci równe prawo do ksztalcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wynagradzania za prace jednakowej wartosci, do zabezpieczenia spolecznego oraz do zajmowania stanowisk, pelnienia funkcji oraz uzyskiwania godnosci publicznych i odznaczen.

Art. 34.

1. Obywatelstwo polskie nabywa sie przez urodzenie z rodziców bedacych obywatelami polskimi. Inne przypadki nabycia obywatelstwa polskiego okresla ustawa.
2. Obywatel polski nie moze utracic obywatelstwa polskiego, chyba ze sam sie go zrzeknie.

Art. 35.

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim nalezacym do mniejszosci narodowych i etnicznych wolnosc zachowania i rozwoju wlasnego jezyka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju wlasnej kultury.
2. Mniejszosci narodowe i etniczne maja prawo do tworzenia wlasnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i instytucji sluzacych ochronie tozsamosci religijnej oraz do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczacych ich tozsamosci kulturowej.

Art. 36.

Podczas pobytu za granica obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 37.

1. Kto znajduje sie pod wladza Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolnosci i praw zapewnionych w Konstytucji.
2. Wyjatki od tej zasady, odnoszace sie do cudzoziemców, okresla ustawa.

Wolnosci i prawa osobiste

Art. 38.

Rzeczpospolita Polska zapewnia kazdemu czlowiekowi prawna ochrone zycia.

Art. 39.

Nikt nie moze byc poddany eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez dobrowolnie wyrazonej zgody.

Art. 40.

Nikt nie moze byc poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub ponizajacemu traktowaniu i karaniu. Zakazuje sie stosowania kar cielesnych.

Art. 41.

1. Kazdemu zapewnia sie nietykalnosc osobista i wolnosc osobista. Pozbawienie lub ograniczenie wolnosci moze nastapic tylko na zasadach i w trybie okreslonych w ustawie.
2. Kazdy pozbawiony wolnosci nie na podstawie wyroku sadowego ma prawo odwolania sie do sadu w celu niezwlocznego ustalenia legalnosci tego pozbawienia. O pozbawieniu wolnosci powiadamia sie niezwlocznie rodzine lub osobe wskazana przez pozbawionego wolnosci.
3. Kazdy zatrzymany powinien byc niezwlocznie i w sposób zrozumialy dla niego poinformowany o przyczynach zatrzymania. Powinien on byc w ciagu 48 godzin od chwili zatrzymania przekazany do dyspozycji sadu. Zatrzymanego nalezy zwolnic, jezeli w ciagu 24 godzin od przekazania do dyspozycji sadu nie zostanie mu doreczone postanowienie sadu o tymczasowym aresztowaniu wraz z przedstawionymi zarzutami.
4. Kazdy pozbawiony wolnosci powinien byc traktowany w sposób humanitarny.
5. Kazdy bezprawnie pozbawiony wolnosci ma prawo do odszkodowania.

Art. 42.

1. Odpowiedzialnosci karnej podlega ten tylko, kto dopuscil sie czynu zabronionego pod grozba kary przez ustawe obowiazujaca w czasie jego popelnienia. Zasada ta nie stoi na przeszkodzie ukaraniu za czyn, który w czasie jego popelnienia stanowil przestepstwo w mysl prawa miedzynarodowego.
2. Kazdy, przeciw komu prowadzone jest postepowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postepowania. Moze on w szczególnosci wybrac obronce lub na zasadach okreslonych w ustawie korzystac z obroncy z urzedu.
3. Kazdego uwaza sie za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sadu.

Art. 43.

Zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkosci nie podlegaja przedawnieniu.

Art. 44.

Bieg przedawnienia w stosunku do przestepstw, nie sciganych z przyczyn politycznych, popelnionych przez funkcjonariuszy publicznych lub na ich zlecenie, ulega zawieszeniu do czasu ustania tych przyczyn.

Art. 45.

1. Kazdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwloki przez wlasciwy, niezalezny, bezstronny i niezawisly sad.
2. Wylaczenie jawnosci rozprawy moze nastapic ze wzgledu na moralnosc, bezpieczenstwo panstwa i porzadek publiczny oraz ze wzgledu na ochrone zycia prywatnego stron lub inny wazny interes prywatny. Wyrok oglaszany jest publicznie.

Art. 46.

Przepadek rzeczy moze nastapic tylko w przypadkach okreslonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sadu.

Art. 47.

Kazdy ma prawo do ochrony prawnej zycia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim zyciu osobistym.

Art. 48.

1. Rodzice maja prawo do wychowania dzieci zgodnie z wlasnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzgledniac stopien dojrzalosci dziecka, a takze wolnosc jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania.
2. Ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich moze nastapic tylko w przypadkach okreslonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sadu.

Art. 49.

Zapewnia sie wolnosc i ochrone tajemnicy komunikowania sie. Ich ograniczenie moze nastapic jedynie w przypadkach okreslonych w ustawie i w sposób w niej okreslony.

Art. 50.

Zapewnia sie nienaruszalnosc mieszkania. Przeszukanie mieszkania, pomieszczenia lub pojazdu moze nastapic jedynie w przypadkach okreslonych w ustawie i w sposób w niej okreslony.

Art. 51.

1. Nikt nie moze byc obowiazany inaczej niz na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczacych jego osoby.
2. Wladze publiczne nie moga pozyskiwac, gromadzic i udostepniac innych informacji o obywatelach niz niezbedne w demokratycznym panstwie prawnym.
3. Kazdy ma prawo dostepu do dotyczacych go urzedowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa moze okreslic ustawa.
4. Kazdy ma prawo do zadania sprostowania oraz usuniecia informacji nieprawdziwych, niepelnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawa.
5. Zasady i tryb gromadzenia oraz udostepniania informacji okresla ustawa.

Art. 52.

1. Kazdemu zapewnia sie wolnosc poruszania sie po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu.
2. Kazdy moze swobodnie opuscic terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
3. Wolnosci, o których mowa w ust. 1 i 2, moga podlegac ograniczeniom okreslonym w ustawie.
4. Obywatela polskiego nie mozna wydalic z kraju ani zakazac mu powrotu do kraju.
5. Osoba, której pochodzenie polskie zostalo stwierdzone zgodnie z ustawa, moze osiedlic sie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stale.

Art. 53.

1. Kazdemu zapewnia sie wolnosc sumienia i religii.
2. Wolnosc religii obejmuje wolnosc wyznawania lub przyjmowania religii wedlug wlasnego wyboru oraz uzewnetrzniania indywidualnie lub z innymi, publicznie lub prywatnie, swojej religii przez uprawianie kultu, modlitwe, uczestniczenie w obrzedach, praktykowanie i nauczanie. Wolnosc religii obejmuje takze posiadanie swiatyn i innych miejsc kultu w zaleznosci od potrzeb ludzi wierzacych oraz prawo osób do korzystania z pomocy religijnej tam, gdzie sie znajduja.
3. Rodzice maja prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami. Przepis art. 48 ust. 1 stosuje sie odpowiednio.
4. Religia kosciola lub innego zwiazku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej moze byc przedmiotem nauczania w szkole, przy czym nie moze byc naruszona wolnosc sumienia i religii innych osób.
5. Wolnosc uzewnetrzniania religii moze byc ograniczona jedynie w drodze ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczenstwa panstwa, porzadku publicznego, zdrowia, moralnosci lub wolnosci i praw innych osób.
6. Nikt nie moze byc zmuszany do uczestniczenia ani do nieuczestniczenia w praktykach religijnych.
7. Nikt nie moze byc obowiazany przez organy wladzy publicznej do ujawnienia swojego swiatopogladu, przekonan religijnych lub wyznania.

Art. 54.

1. Kazdemu zapewnia sie wolnosc wyrazania swoich pogladów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.
2. Cenzura prewencyjna srodków spolecznego przekazu oraz koncesjonowanie prasy sa zakazane. Ustawa moze wprowadzic obowiazek uprzedniego uzyskania koncesji na prowadzenie stacji radiowej lub telewizyjnej.

Art. 55. (2)

1. Ekstradycja obywatela polskiego jest zakazana, z wyjatkiem przypadków okreslonych w ust. 2 i 3.
2. Ekstradycja obywatela polskiego moze byc dokonana na wniosek innego panstwa lub sadowego organu miedzynarodowego, jezeli mozliwosc taka wynika z ratyfikowanej przez Rzeczpospolita Polska umowy miedzynarodowej lub ustawy wykonujacej akt prawa stanowionego przez organizacje miedzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest czlonkiem, pod warunkiem ze czyn objety wnioskiem o ekstradycje:
1) zostal popelniony poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oraz
2) stanowil przestepstwo wedlug prawa Rzeczypospolitej Polskiej lub stanowilby przestepstwo wedlug prawa Rzeczypospolitej Polskiej w razie popelnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zarówno w czasie jego popelnienia, jak i w chwili zlozenia wniosku.
3. Nie wymaga spelnienia warunków okreslonych w ust. 2 pkt 1 i 2 ekstradycja majaca nastapic na wniosek sadowego organu miedzynarodowego powolanego na podstawie ratyfikowanej przez Rzeczpospolita Polska umowy miedzynarodowej, w zwiazku z objeta jurysdykcja tego organu zbrodnia ludobójstwa, zbrodnia przeciwko ludzkosci, zbrodnia wojenna lub zbrodnia agresji.
4. Ekstradycja jest zakazana, jezeli dotyczy osoby podejrzanej o popelnienie bez uzycia przemocy przestepstwa z przyczyn politycznych lub jej dokonanie bedzie naruszac wolnosci i prawa czlowieka i obywatela.
5. W sprawie dopuszczalnosci ekstradycji orzeka sad.

Art. 56.

1. Cudzoziemcy moga korzystac z prawa azylu w Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach okreslonych w ustawie.
2. Cudzoziemcowi, który w Rzeczypospolitej Polskiej poszukuje ochrony przed przesladowaniem, moze byc przyznany status uchodzcy zgodnie z wiazacymi Rzeczpospolita Polska umowami miedzynarodowymi.

Wolnosci i prawa polityczne

Art. 57.

Kazdemu zapewnia sie wolnosc organizowania pokojowych zgromadzen i uczestniczenia w nich. Ograniczenie tej wolnosci moze okreslac ustawa.

Art. 58.

1. Kazdemu zapewnia sie wolnosc zrzeszania sie.
2. Zakazane sa zrzeszenia, których cel lub dzialalnosc sa sprzeczne z Konstytucja lub ustawa. O odmowie rejestracji lub zakazie dzialania takiego zrzeszenia orzeka sad.
3. Ustawa okresla rodzaje zrzeszen podlegajacych sadowej rejestracji, tryb tej rejestracji oraz formy nadzoru nad tymi zrzeszeniami.

Art. 59.

1. Zapewnia sie wolnosc zrzeszania sie w zwiazkach zawodowych, organizacjach spoleczno-zawodowych rolników oraz w organizacjach pracodawców.
2. Zwiazki zawodowe oraz pracodawcy i ich organizacje maja prawo do rokowan, w szczególnosci w celu rozwiazywania sporów zbiorowych, oraz do zawierania ukladów zbiorowych pracy i innych porozumien.
3. Zwiazkom zawodowym przysluguje prawo do organizowania strajków pracowniczych i innych form protestu w granicach okreslonych w ustawie. Ze wzgledu na dobro publiczne ustawa moze ograniczyc prowadzenie strajku lub zakazac go w odniesieniu do okreslonych kategorii pracowników lub w okreslonych dziedzinach.
4. Zakres wolnosci zrzeszania sie w zwiazkach zawodowych i organizacjach pracodawców oraz innych wolnosci zwiazkowych moze podlegac tylko takim ograniczeniom ustawowym, jakie sa dopuszczalne przez wiazace Rzeczpospolita Polska umowy miedzynarodowe.

Art. 60.

Obywatele polscy korzystajacy z pelni praw publicznych maja prawo dostepu do sluzby publicznej na jednakowych zasadach.

Art. 61.

1. Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o dzialalnosci organów wladzy publicznej oraz osób pelniacych funkcje publiczne. Prawo to obejmuje równiez uzyskiwanie informacji o dzialalnosci organów samorzadu gospodarczego i zawodowego, a takze innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonuja one zadania wladzy publicznej i gospodaruja mieniem komunalnym lub majatkiem Skarbu Panstwa.
2. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostep do dokumentów oraz wstep na posiedzenia kolegialnych organów wladzy publicznej pochodzacych z powszechnych wyborów, z mozliwoscia rejestracji dzwieku lub obrazu.
3. Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, moze nastapic wylacznie ze wzgledu na okreslone w ustawach ochrone wolnosci i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochrone porzadku publicznego, bezpieczenstwa lub waznego interesu gospodarczego panstwa.
4. Tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, okreslaja ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu ich regulaminy.

Art. 62.

1. Obywatel polski ma prawo udzialu w referendum oraz prawo wybierania Prezydenta Rzeczypospolitej, poslów, senatorów i przedstawicieli do organów samorzadu terytorialnego, jezeli najpózniej w dniu glosowania konczy 18 lat.
2. Prawo udzialu w referendum oraz prawo wybierania nie przysluguje osobom, które prawomocnym orzeczeniem sadowym sa ubezwlasnowolnione lub pozbawione praw publicznych albo wyborczych.

Art. 63.

Kazdy ma prawo skladac petycje, wnioski i skargi w interesie publicznym, wlasnym lub innej osoby za jej zgoda do organów wladzy publicznej oraz do organizacji i instytucji spolecznych w zwiazku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej. Tryb rozpatrywania petycji, wniosków i skarg okresla ustawa.

Wolnosci i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne

Art. 64.

1. Kazdy ma prawo do wlasnosci, innych praw majatkowych oraz prawo dziedziczenia.
2. Wlasnosc, inne prawa majatkowe oraz prawo dziedziczenia podlegaja równej dla wszystkich ochronie prawnej.
3. Wlasnosc moze byc ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa wlasnosci.

Art. 65.

1. Kazdemu zapewnia sie wolnosc wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjatki okresla ustawa.
2. Obowiazek pracy moze byc nalozony tylko przez ustawe.
3. Stale zatrudnianie dzieci do lat 16 jest zakazane. Formy i charakter dopuszczalnego zatrudniania okresla ustawa.
4. Minimalna wysokosc wynagrodzenia za prace lub sposób ustalania tej wysokosci okresla ustawa.
5. Wladze publiczne prowadza polityke zmierzajaca do pelnego, produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia, w tym organizowanie i wspieranie poradnictwa i szkolenia zawodowego oraz robót publicznych i prac interwencyjnych.

Art. 66.

1. Kazdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Sposób realizacji tego prawa oraz obowiazki pracodawcy okresla ustawa.
2. Pracownik ma prawo do okreslonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych platnych urlopów; maksymalne normy czasu pracy okresla ustawa.

Art. 67.

1. Obywatel ma prawo do zabezpieczenia spolecznego w razie niezdolnosci do pracy ze wzgledu na chorobe lub inwalidztwo oraz po osiagnieciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia spolecznego okresla ustawa.
2. Obywatel pozostajacy bez pracy nie z wlasnej woli i nie majacy innych srodków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia spolecznego, którego zakres i formy okresla ustawa.

Art. 68.

1. Kazdy ma prawo do ochrony zdrowia.
2. Obywatelom, niezaleznie od ich sytuacji materialnej, wladze publiczne zapewniaja równy dostep do swiadczen opieki zdrowotnej finansowanej ze srodków publicznych. Warunki i zakres udzielania swiadczen okresla ustawa.
3. Wladze publiczne sa obowiazane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciezarnym, osobom niepelnosprawnym i osobom w podeszlym wieku.
4. Wladze publiczne sa obowiazane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji srodowiska.
5. Wladze publiczne popieraja rozwój kultury fizycznej, zwlaszcza wsród dzieci i mlodziezy.

Art. 69.

Osobom niepelnosprawnym wladze publiczne udzielaja, zgodnie z ustawa, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji spolecznej.

Art. 70.

1. Kazdy ma prawo do nauki. Nauka do 18 roku zycia jest obowiazkowa. Sposób wykonywania obowiazku szkolnego okresla ustawa.
2. Nauka w szkolach publicznych jest bezplatna. Ustawa moze dopuscic swiadczenie niektórych uslug edukacyjnych przez publiczne szkoly wyzsze za odplatnoscia.
3. Rodzice maja wolnosc wyboru dla swoich dzieci szkól innych niz publiczne. Obywatele i instytucje maja prawo zakladania szkól podstawowych, ponadpodstawowych i wyzszych oraz zakladów wychowawczych. Warunki zakladania i dzialalnosci szkól niepublicznych oraz udzialu wladz publicznych w ich finansowaniu, a takze zasady nadzoru pedagogicznego nad szkolami i zakladami wychowawczymi, okresla ustawa.
4. Wladze publiczne zapewniaja obywatelom powszechny i równy dostep do wyksztalcenia. W tym celu tworza i wspieraja systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy okresla ustawa.
5. Zapewnia sie autonomie szkól wyzszych na zasadach okreslonych w ustawie.

Art. 71.

1. Panstwo w swojej polityce spolecznej i gospodarczej uwzglednia dobro rodziny. Rodziny znajdujace sie w trudnej sytuacji materialnej i spolecznej, zwlaszcza wielodzietne i niepelne, maja prawo do szczególnej pomocy ze strony wladz publicznych.
2. Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy wladz publicznych, której zakres okresla ustawa.

Art. 72.

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia ochrone praw dziecka. Kazdy ma prawo zadac od organów wladzy publicznej ochrony dziecka przed przemoca, okrucienstwem, wyzyskiem i demoralizacja.
2. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy wladz publicznych.
3. W toku ustalania praw dziecka organy wladzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko sa obowiazane do wysluchania i w miare mozliwosci uwzglednienia zdania dziecka.
4. Ustawa okresla kompetencje i sposób powolywania Rzecznika Praw Dziecka.

Art. 73.

Kazdemu zapewnia sie wolnosc twórczosci artystycznej, badan naukowych oraz oglaszania ich wyników, wolnosc nauczania, a takze wolnosc korzystania z dóbr kultury.

Art. 74.

1. Wladze publiczne prowadza polityke zapewniajaca bezpieczenstwo ekologiczne wspólczesnemu i przyszlym pokoleniom.
2. Ochrona srodowiska jest obowiazkiem wladz publicznych.
3. Kazdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie srodowiska.
4. Wladze publiczne wspieraja dzialania obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu srodowiska.

Art. 75.

1. Wladze publiczne prowadza polityke sprzyjajaca zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególnosci przeciwdzialaja bezdomnosci, wspieraja rozwój budownictwa socjalnego oraz popieraja dzialania obywateli zmierzajace do uzyskania wlasnego mieszkania.
2. Ochrone praw lokatorów okresla ustawa.

Art. 76.

Wladze publiczne chronia konsumentów, uzytkowników i najemców przed dzialaniami zagrazajacymi ich zdrowiu, prywatnosci i bezpieczenstwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Zakres tej ochrony okresla ustawa.

Srodki ochrony wolnosci i praw

Art. 77.

1. Kazdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka zostala mu wyrzadzona przez niezgodne z prawem dzialanie organu wladzy publicznej.
2. Ustawa nie moze nikomu zamykac drogi sadowej dochodzenia naruszonych wolnosci lub praw.

Art. 78.

Kazda ze stron ma prawo do zaskarzenia orzeczen i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjatki od tej zasady oraz tryb zaskarzania okresla ustawa.

Art. 79.

1. Kazdy, czyje konstytucyjne wolnosci lub prawa zostaly naruszone, ma prawo, na zasadach okreslonych w ustawie, wniesc skarge do Trybunalu Konstytucyjnego w sprawie zgodnosci z Konstytucja ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sad lub organ administracji publicznej orzekl ostatecznie o jego wolnosciach lub prawach albo o jego obowiazkach okreslonych w Konstytucji.
2. Przepis ust. 1 nie dotyczy praw okreslonych w art. 56.

Art. 80.

Kazdy ma prawo wystapienia, na zasadach okreslonych w ustawie, do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich wolnosci lub praw naruszonych przez organy wladzy publicznej.

Art. 81.

Praw okreslonych w art. 65 ust. 4 i 5, art. 66, art. 69, art. 71 i art. 74-76 mozna dochodzic w granicach okreslonych w ustawie.

Obowiazki

Art. 82.

Obowiazkiem obywatela polskiego jest wiernosc Rzeczypospolitej Polskiej oraz troska o dobro wspólne.

Art. 83.

Kazdy ma obowiazek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 84.

Kazdy jest obowiazany do ponoszenia ciezarów i swiadczen publicznych, w tym podatków, okreslonych w ustawie.

Art. 85.

1. Obowiazkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny.
2. Zakres obowiazku sluzby wojskowej okresla ustawa.
3. Obywatel, któremu przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalaja na odbywanie sluzby wojskowej, moze byc obowiazany do sluzby zastepczej na zasadach okreslonych w ustawie.

Art. 86.

Kazdy jest obowiazany do dbalosci o stan srodowiska i ponosi odpowiedzialnosc za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialnosci okresla ustawa.

Rozdzial III

ZRÓDLA PRAWA

Art. 87.

1. Zródlami powszechnie obowiazujacego prawa Rzeczypospolitej Polskiej sa: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy miedzynarodowe oraz rozporzadzenia.
2. Zródlami powszechnie obowiazujacego prawa Rzeczypospolitej Polskiej sa na obszarze dzialania organów, które je ustanowily, akty prawa miejscowego.

Art. 88.

1. Warunkiem wejscia w zycie ustaw, rozporzadzen oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogloszenie.
2. Zasady i tryb oglaszania aktów normatywnych okresla ustawa.
3. Umowy miedzynarodowe ratyfikowane za uprzednia zgoda wyrazona w ustawie sa oglaszane w trybie wymaganym dla ustaw. Zasady oglaszania innych umów miedzynarodowych okresla ustawa.

Art. 89.

1. Ratyfikacja przez Rzeczpospolita Polska umowy miedzynarodowej i jej wypowiedzenie wymaga uprzedniej zgody wyrazonej w ustawie, jezeli umowa dotyczy:
1) pokoju, sojuszy, ukladów politycznych lub ukladów wojskowych,
2) wolnosci, praw lub obowiazków obywatelskich okreslonych w Konstytucji,
3) czlonkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w organizacji miedzynarodowej,
4) znacznego obciazenia panstwa pod wzgledem finansowym,
5) spraw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy.
2. O zamiarze przedlozenia Prezydentowi Rzeczypospolitej do ratyfikacji umów miedzynarodowych, których ratyfikacja nie wymaga zgody wyrazonej w ustawie, Prezes Rady Ministrów zawiadamia Sejm.
3. Zasady oraz tryb zawierania, ratyfikowania i wypowiadania umów miedzynarodowych okresla ustawa.

Art. 90.

1. Rzeczpospolita Polska moze na podstawie umowy miedzynarodowej przekazac organizacji miedzynarodowej lub organowi miedzynarodowemu kompetencje organów wladzy panstwowej w niektórych sprawach.
2. Ustawa wyrazajaca zgode na ratyfikacje umowy miedzynarodowej, o której mowa w ust. 1, jest uchwalana przez Sejm wiekszoscia 2/3 glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów oraz przez Senat wiekszoscia 2/3 glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby senatorów.
3. Wyrazenie zgody na ratyfikacje takiej umowy moze byc uchwalone w referendum ogólnokrajowym zgodnie z przepisem art. 125.
4. Uchwale w sprawie wyboru trybu wyrazenia zgody na ratyfikacje podejmuje Sejm bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów.

Art. 91.

1. Ratyfikowana umowa miedzynarodowa, po jej ogloszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi czesc krajowego porzadku prawnego i jest bezposrednio stosowana, chyba ze jej stosowanie jest uzaleznione od wydania ustawy.
2. Umowa miedzynarodowa ratyfikowana za uprzednia zgoda wyrazona w ustawie ma pierwszenstwo przed ustawa, jezeli ustawy tej nie da sie pogodzic z umowa.
3. Jezeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolita Polska umowy konstytuujacej organizacje miedzynarodowa, prawo przez nia stanowione jest stosowane bezposrednio, majac pierwszenstwo w przypadku kolizji z ustawami.

Art. 92.

1. Rozporzadzenia sa wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczególowego upowaznienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upowaznienie powinno okreslac organ wlasciwy do wydania rozporzadzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczace tresci aktu.
2. Organ upowazniony do wydania rozporzadzenia nie moze przekazac swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1, innemu organowi.

Art. 93.

1. (3) Uchwaly Rady Ministrów oraz zarzadzenia Prezesa Rady Ministrów i ministrów maja charakter wewnetrzny i obowiazuja tylko jednostki organizacyjnie podlegle organowi wydajacemu te akty.
2. Zarzadzenia sa wydawane tylko na podstawie ustawy. Nie moga one stanowic podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów.
3. Uchwaly i zarzadzenia podlegaja kontroli co do ich zgodnosci z powszechnie obowiazujacym prawem.

Art. 94.

Organy samorzadu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rzadowej, na podstawie i w granicach upowaznien zawartych w ustawie, ustanawiaja akty prawa miejscowego obowiazujace na obszarze dzialania tych organów. Zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego okresla ustawa.

Rozdzial IV

SEJM I SENAT

Art. 95.

1. Wladze ustawodawcza w Rzeczypospolitej Polskiej sprawuja Sejm i Senat.
2. Sejm sprawuje kontrole nad dzialalnoscia Rady Ministrów w zakresie okreslonym przepisami Konstytucji i ustaw.

Wybory i kadencja

Art. 96.

1. Sejm sklada sie z 460 poslów.
2. Wybory do Sejmu sa powszechne, równe, bezposrednie i proporcjonalne oraz odbywaja sie w glosowaniu tajnym.

Art. 97.

1. Senat sklada sie ze 100 senatorów.
2. Wybory do Senatu sa powszechne, bezposrednie i odbywaja sie w glosowaniu tajnym.

Art. 98.

1. Sejm i Senat sa wybierane na czteroletnie kadencje. Kadencje Sejmu i Senatu rozpoczynaja sie z dniem zebrania sie Sejmu na pierwsze posiedzenie i trwaja do dnia poprzedzajacego dzien zebrania sie Sejmu nastepnej kadencji.
2. Wybory do Sejmu i Senatu zarzadza Prezydent Rzeczypospolitej nie pózniej niz na 90 dni przed uplywem 4 lat od rozpoczecia kadencji Sejmu i Senatu, wyznaczajac wybory na dzien wolny od pracy, przypadajacy w ciagu 30 dni przed uplywem 4 lat od rozpoczecia kadencji Sejmu i Senatu.
3. Sejm moze skrócic swoja kadencje uchwala podjeta wiekszoscia co najmniej 2/3 glosów ustawowej liczby poslów. Skrócenie kadencji Sejmu oznacza jednoczesne skrócenie kadencji Senatu. Przepis ust. 5 stosuje sie odpowiednio.
4. Prezydent Rzeczypospolitej, po zasiegnieciu opinii Marszalka Sejmu i Marszalka Senatu, moze w przypadkach okreslonych w Konstytucji zarzadzic skrócenie kadencji Sejmu. Wraz ze skróceniem kadencji Sejmu skrócona zostaje równiez kadencja Senatu.
5. Prezydent Rzeczypospolitej, zarzadzajac skrócenie kadencji Sejmu, zarzadza jednoczesnie wybory do Sejmu i Senatu i wyznacza ich date na dzien przypadajacy nie pózniej niz w ciagu 45 dni od dnia zarzadzenia skrócenia kadencji Sejmu. Prezydent Rzeczypospolitej zwoluje pierwsze posiedzenie nowo wybranego Sejmu nie pózniej niz na 15 dzien po dniu przeprowadzenia wyborów.
6. W razie skrócenia kadencji Sejmu stosuje sie odpowiednio przepis ust. 1.

Art. 99.

1. Wybrany do Sejmu moze byc obywatel polski majacy prawo wybierania, który najpózniej w dniu wyborów konczy 21 lat.
2. Wybrany do Senatu moze byc obywatel polski majacy prawo wybierania, który najpózniej w dniu wyborów konczy 30 lat.
3. (4) Wybrana do Sejmu lub do Senatu nie moze byc osoba skazana prawomocnym wyrokiem na kare pozbawienia wolnosci za przestepstwo umyslne scigane z oskarzenia publicznego.

Art. 100.

1. Kandydatów na poslów i senatorów moga zglaszac partie polityczne oraz wyborcy.
2. Nie mozna kandydowac równoczesnie do Sejmu i Senatu.
3. Zasady i tryb zglaszania kandydatów i przeprowadzania wyborów oraz warunki waznosci wyborów okresla ustawa.

Art. 101.

1. Waznosc wyborów do Sejmu i Senatu stwierdza Sad Najwyzszy.
2. Wyborcy przysluguje prawo zgloszenia do Sadu Najwyzszego protestu przeciwko waznosci wyborów na zasadach okreslonych w ustawie.

Poslowie i senatorowie

Art. 102.

Nie mozna byc równoczesnie poslem i senatorem.

Art. 103.

1. Mandatu posla nie mozna laczyc z funkcja Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Najwyzszej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka i ich zastepców, czlonka Rady Polityki Pienieznej, czlonka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, ambasadora oraz z zatrudnieniem w Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej lub z zatrudnieniem w administracji rzadowej. Zakaz ten nie dotyczy czlonków Rady Ministrów i sekretarzy stanu w administracji rzadowej.
2. Sedzia, prokurator, urzednik sluzby cywilnej, zolnierz pozostajacy w czynnej sluzbie wojskowej, funkcjonariusz policji oraz funkcjonariusz sluzb ochrony panstwa nie moga sprawowac mandatu poselskiego.
3. Inne przypadki zakazu laczenia mandatu poselskiego z funkcjami publicznymi oraz zakazu jego sprawowania moze okreslic ustawa.

Art. 104.

1. Poslowie sa przedstawicielami Narodu. Nie wiaza ich instrukcje wyborców.
2. Przed rozpoczeciem sprawowania mandatu poslowie skladaja przed Sejmem nastepujace slubowanie:
"Uroczyscie slubuje rzetelnie i sumiennie wykonywac obowiazki wobec Narodu, strzec suwerennosci i interesów Panstwa, czynic wszystko dla pomyslnosci Ojczyzny i dobra obywateli, przestrzegac Konstytucji i innych praw Rzeczypospolitej Polskiej."
Slubowanie moze byc zlozone z dodaniem zdania "Tak mi dopomóz Bóg".
3. Odmowa zlozenia slubowania oznacza zrzeczenie sie mandatu.

Art. 105.

1. Posel nie moze byc pociagniety do odpowiedzialnosci za swoja dzialalnosc wchodzaca w zakres sprawowania mandatu poselskiego ani w czasie jego trwania, ani po jego wygasnieciu. Za taka dzialalnosc posel odpowiada wylacznie przed Sejmem, a w przypadku naruszenia praw osób trzecich moze byc pociagniety do odpowiedzialnosci sadowej tylko za zgoda Sejmu.
2. Od dnia ogloszenia wyników wyborów do dnia wygasniecia mandatu posel nie moze byc pociagniety bez zgody Sejmu do odpowiedzialnosci karnej.
3. Postepowanie karne wszczete wobec osoby przed dniem wyboru jej na posla ulega na zadanie Sejmu zawieszeniu do czasu wygasniecia mandatu. W takim przypadku ulega równiez zawieszeniu na ten czas bieg przedawnienia w postepowaniu karnym.
4. Posel moze wyrazic zgode na pociagniecie go do odpowiedzialnosci karnej. W takim przypadku nie stosuje sie przepisów ust. 2 i 3.
5. Posel nie moze byc zatrzymany lub aresztowany bez zgody Sejmu, z wyjatkiem ujecia go na goracym uczynku przestepstwa i jezeli jego zatrzymanie jest niezbedne do zapewnienia prawidlowego toku postepowania. O zatrzymaniu niezwlocznie powiadamia sie Marszalka Sejmu, który moze nakazac natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.
6. Szczególowe zasady pociagania poslów do odpowiedzialnosci karnej oraz tryb postepowania okresla ustawa.

Art. 106.

Warunki niezbedne do skutecznego wypelniania obowiazków poselskich oraz ochrone praw wynikajacych ze sprawowania mandatu okresla ustawa.

Art. 107.

1. W zakresie okreslonym ustawa posel nie moze prowadzic dzialalnosci gospodarczej z osiaganiem korzysci z majatku Skarbu Panstwa lub samorzadu terytorialnego ani nabywac tego majatku.
2. Za naruszenie zakazów, o których mowa w ust. 1, posel, uchwala Sejmu podjeta na wniosek Marszalka Sejmu, moze byc pociagniety do odpowiedzialnosci przed Trybunalem Stanu, który orzeka w przedmiocie pozbawienia mandatu.

Art. 108.

Do senatorów stosuje sie odpowiednio przepisy art. 103-107.

Organizacja i dzialanie

Art. 109.

1. Sejm i Senat obraduja na posiedzeniach.
2. Pierwsze posiedzenia Sejmu i Senatu Prezydent Rzeczypospolitej zwoluje na dzien przypadajacy w ciagu 30 dni od dnia wyborów, z wyjatkiem przypadków okreslonych w art. 98 ust. 3 i 5.

Art. 110.

1. Sejm wybiera ze swojego grona Marszalka Sejmu i wicemarszalków.
2. Marszalek Sejmu przewodniczy obradom Sejmu, strzeze praw Sejmu oraz reprezentuje Sejm na zewnatrz.
3. Sejm powoluje komisje stale oraz moze powolywac komisje nadzwyczajne.

Art. 111.

1. Sejm moze powolac komisje sledcza do zbadania okreslonej sprawy.
2. Tryb dzialania komisji sledczej okresla ustawa.

Art. 112.

Organizacje wewnetrzna i porzadek prac Sejmu oraz tryb powolywania i dzialalnosci jego organów, jak tez sposób wykonywania konstytucyjnych i ustawowych obowiazków organów panstwowych wobec Sejmu okresla regulamin Sejmu uchwalony przez Sejm.

Art. 113.

Posiedzenia Sejmu sa jawne. Jezeli wymaga tego dobro panstwa, Sejm moze bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów uchwalic tajnosc obrad.

Art. 114.

1. W przypadkach okreslonych w Konstytucji Sejm i Senat, obradujac wspólnie pod przewodnictwem Marszalka Sejmu lub w jego zastepstwie Marszalka Senatu, dzialaja jako Zgromadzenie Narodowe.
2. Zgromadzenie Narodowe uchwala swój regulamin.

Art. 115.

1. Prezes Rady Ministrów i pozostali czlonkowie Rady Ministrów maja obowiazek udzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania poselskie w ciagu 21 dni.
2. Prezes Rady Ministrów i pozostali czlonkowie Rady Ministrów maja obowiazek udzielenia odpowiedzi w sprawach biezacych na kazdym posiedzeniu Sejmu.

Art. 116.

1. Sejm decyduje w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej o stanie wojny i o zawarciu pokoju.
2. Sejm moze podjac uchwale o stanie wojny jedynie w razie zbrojnej napasci na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub gdy z umów miedzynarodowych wynika zobowiazanie do wspólnej obrony przeciwko agresji. Jezeli Sejm nie moze sie zebrac na posiedzenie, o stanie wojny postanawia Prezydent Rzeczypospolitej.

Art. 117.

Zasady uzycia Sil Zbrojnych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej okresla ratyfikowana umowa miedzynarodowa lub ustawa. Zasady pobytu obcych wojsk na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i zasady przemieszczania sie ich przez to terytorium okreslaja ratyfikowane umowy miedzynarodowe lub ustawy.

Art. 118.

1. Inicjatywa ustawodawcza przysluguje poslom, Senatowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej i Radzie Ministrów.
2. Inicjatywa ustawodawcza przysluguje równiez grupie co najmniej 100.000 obywateli majacych prawo wybierania do Sejmu. Tryb postepowania w tej sprawie okresla ustawa.
3. Wnioskodawcy, przedkladajac Sejmowi projekt ustawy, przedstawiaja skutki finansowe jej wykonania.

Art. 119.

1. Sejm rozpatruje projekt ustawy w trzech czytaniach.
2. Prawo wnoszenia poprawek do projektu ustawy w czasie rozpatrywania go przez Sejm przysluguje wnioskodawcy projektu, poslom i Radzie Ministrów.
3. Marszalek Sejmu moze odmówic poddania pod glosowanie poprawki, która uprzednio nie byla przedlozona komisji.
4. Wnioskodawca moze wycofac projekt ustawy w toku postepowania ustawodawczego w Sejmie do czasu zakonczenia drugiego czytania projektu.

Art. 120.

Sejm uchwala ustawy zwykla wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów, chyba ze Konstytucja przewiduje inna wiekszosc. W tym samym trybie Sejm podejmuje uchwaly, jezeli ustawa lub uchwala Sejmu nie stanowi inaczej.

Art. 121.

1. Ustawe uchwalona przez Sejm Marszalek Sejmu przekazuje Senatowi.
2. Senat w ciagu 30 dni od dnia przekazania ustawy moze ja przyjac bez zmian, uchwalic poprawki albo uchwalic odrzucenie jej w calosci. Jezeli Senat w ciagu 30 dni od dnia przekazania ustawy nie podejmie stosownej uchwaly, ustawe uznaje sie za uchwalona w brzmieniu przyjetym przez Sejm.
3. Uchwale Senatu odrzucajaca ustawe albo poprawke zaproponowana w uchwale Senatu uwaza sie za przyjeta, jezeli Sejm nie odrzuci jej bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów.

Art. 122.

1. Po zakonczeniu postepowania okreslonego w art. 121 Marszalek Sejmu przedstawia uchwalona ustawe do podpisu Prezydentowi Rzeczypospolitej.
2. Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje ustawe w ciagu 21 dni od dnia przedstawienia i zarzadza jej ogloszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
3. Przed podpisaniem ustawy Prezydent Rzeczypospolitej moze wystapic do Trybunalu Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodnosci ustawy z Konstytucja. Prezydent Rzeczypospolitej nie moze odmówic podpisania ustawy, która Trybunal Konstytucyjny uznal za zgodna z Konstytucja.
4. Prezydent Rzeczypospolitej odmawia podpisania ustawy, która Trybunal Konstytucyjny uznal za niezgodna z Konstytucja. Jezeli jednak niezgodnosc z Konstytucja dotyczy poszczególnych przepisów ustawy, a Trybunal Konstytucyjny nie orzeknie, ze sa one nierozerwalnie zwiazane z cala ustawa, Prezydent Rzeczypospolitej, po zasiegnieciu opinii Marszalka Sejmu, podpisuje ustawe z pominieciem przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucja albo zwraca ustawe Sejmowi w celu usuniecia niezgodnosci.
5. Jezeli Prezydent Rzeczypospolitej nie wystapil z wnioskiem do Trybunalu Konstytucyjnego w trybie ust. 3, moze z umotywowanym wnioskiem przekazac ustawe Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym uchwaleniu ustawy przez Sejm wiekszoscia 3/5 glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów Prezydent Rzeczypospolitej w ciagu 7 dni podpisuje ustawe i zarzadza jej ogloszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W razie ponownego uchwalenia ustawy przez Sejm Prezydentowi Rzeczypospolitej nie przysluguje prawo wystapienia do Trybunalu Konstytucyjnego w trybie ust. 3.
6. Wystapienie Prezydenta Rzeczypospolitej do Trybunalu Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodnosci ustawy z Konstytucja lub z wnioskiem do Sejmu o ponowne rozpatrzenie ustawy wstrzymuje bieg, okreslonego w ust. 2, terminu do podpisania ustawy.

Art. 123.

1. Rada Ministrów moze uznac uchwalony przez siebie projekt ustawy za pilny, z wyjatkiem projektów ustaw podatkowych, ustaw dotyczacych wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej, Sejmu, Senatu oraz organów samorzadu terytorialnego, ustaw regulujacych ustrój i wlasciwosc wladz publicznych, a takze kodeksów.
2. Regulamin Sejmu oraz regulamin Senatu okreslaja odrebnosci w postepowaniu ustawodawczym w sprawie projektu pilnego.
3. W postepowaniu w sprawie ustawy, której projekt zostal uznany za pilny, termin jej rozpatrzenia przez Senat wynosi 14 dni, a termin podpisania ustawy przez Prezydenta Rzeczypospolitej wynosi 7 dni.

Art. 124.

Do Senatu stosuje sie odpowiednio przepisy art. 110, art. 112, art. 113 i art. 120.

Referendum

Art. 125.

1. W sprawach o szczególnym znaczeniu dla panstwa moze byc przeprowadzone referendum ogólnokrajowe.
2. Referendum ogólnokrajowe ma prawo zarzadzic Sejm bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów lub Prezydent Rzeczypospolitej za zgoda Senatu wyrazona bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby senatorów.
3. Jezeli w referendum ogólnokrajowym wzielo udzial wiecej niz polowa uprawnionych do glosowania, wynik referendum jest wiazacy.
4. Waznosc referendum ogólnokrajowego oraz referendum, o którym mowa w art. 235 ust. 6, stwierdza Sad Najwyzszy.
5. Zasady i tryb przeprowadzania referendum okresla ustawa.

Rozdzial V

PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Art. 126.

1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyzszym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciaglosci wladzy panstwowej.
2. Prezydent Rzeczypospolitej czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na strazy suwerennosci i bezpieczenstwa panstwa oraz nienaruszalnosci i niepodzielnosci jego terytorium.
3. Prezydent Rzeczypospolitej wykonuje swoje zadania w zakresie i na zasadach okreslonych w Konstytucji i ustawach.

Art. 127.

1. Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany przez Naród w wyborach powszechnych, równych, bezposrednich i w glosowaniu tajnym.
2. Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany na piecioletnia kadencje i moze byc ponownie wybrany tylko raz.
3. Na Prezydenta Rzeczypospolitej moze byc wybrany obywatel polski, który najpózniej w dniu wyborów konczy 35 lat i korzysta z pelni praw wyborczych do Sejmu. Kandydata zglasza co najmniej 100.000 obywateli majacych prawo wybierania do Sejmu.
4. Na Prezydenta Rzeczypospolitej wybrany zostaje kandydat, który otrzymal wiecej niz polowe waznie oddanych glosów. Jezeli zaden z kandydatów nie uzyska wymaganej wiekszosci, czternastego dnia po pierwszym glosowaniu przeprowadza sie ponowne glosowanie.
5. W ponownym glosowaniu wyboru dokonuje sie sposród dwóch kandydatów, którzy w pierwszym glosowaniu otrzymali kolejno najwieksza liczbe glosów. Jezeli którykolwiek z tych dwóch kandydatów wycofa zgode na kandydowanie, utraci prawo wyborcze lub umrze, w jego miejsce do wyborów w ponownym glosowaniu dopuszcza sie kandydata, który otrzymal kolejno najwieksza liczbe glosów w pierwszym glosowaniu. W takim przypadku date ponownego glosowania odracza sie o dalszych 14 dni.
6. Na Prezydenta Rzeczypospolitej wybrany zostaje kandydat, który w ponownym glosowaniu otrzymal wiecej glosów.
7. Zasady i tryb zglaszania kandydatów i przeprowadzania wyborów oraz warunki waznosci wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej okresla ustawa.

Art. 128.

1. Kadencja Prezydenta Rzeczypospolitej rozpoczyna sie w dniu objecia przez niego urzedu.
2. Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej zarzadza Marszalek Sejmu na dzien przypadajacy nie wczesniej niz na 100 dni i nie pózniej niz na 75 dni przed uplywem kadencji urzedujacego Prezydenta Rzeczypospolitej, a w razie opróznienia urzedu Prezydenta Rzeczypospolitej - nie pózniej niz w czternastym dniu po opróznieniu urzedu, wyznaczajac date wyborów na dzien wolny od pracy przypadajacy w ciagu 60 dni od dnia zarzadzenia wyborów.

Art. 129.

1. Waznosc wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej stwierdza Sad Najwyzszy.
2. Wyborcy przysluguje prawo zgloszenia do Sadu Najwyzszego protestu przeciwko waznosci wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej na zasadach okreslonych w ustawie.
3. W razie stwierdzenia niewaznosci wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej przeprowadza sie nowe wybory, na zasadach przewidzianych w art. 128 ust. 2 dla przypadku opróznienia urzedu Prezydenta Rzeczypospolitej.

Art. 130.

Prezydent Rzeczypospolitej obejmuje urzad po zlozeniu wobec Zgromadzenia Narodowego nastepujacej przysiegi:
"Obejmujac z woli Narodu urzad Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, uroczyscie przysiegam, ze dochowam wiernosci postanowieniom Konstytucji, bede strzegl niezlomnie godnosci Narodu, niepodleglosci i bezpieczenstwa Panstwa, a dobro Ojczyzny oraz pomyslnosc obywateli beda dla mnie zawsze najwyzszym nakazem".
Przysiega moze byc zlozona z dodaniem zdania "Tak mi dopomóz Bóg".

Art. 131.

1. Jezeli Prezydent Rzeczypospolitej nie moze przejsciowo sprawowac urzedu, zawiadamia o tym Marszalka Sejmu, który tymczasowo przejmuje obowiazki Prezydenta Rzeczypospolitej. Gdy Prezydent Rzeczypospolitej nie jest w stanie zawiadomic Marszalka Sejmu o niemoznosci sprawowania urzedu, wówczas o stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzedu przez Prezydenta Rzeczypospolitej rozstrzyga Trybunal Konstytucyjny na wniosek Marszalka Sejmu. W razie uznania przejsciowej niemoznosci sprawowania urzedu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Trybunal Konstytucyjny powierza Marszalkowi Sejmu tymczasowe wykonywanie obowiazków Prezydenta Rzeczypospolitej.
2. Marszalek Sejmu tymczasowo, do czasu wyboru nowego Prezydenta Rzeczypospolitej, wykonuje obowiazki Prezydenta Rzeczypospolitej w razie:
1) smierci Prezydenta Rzeczypospolitej,
2) zrzeczenia sie urzedu przez Prezydenta Rzeczypospolitej,
3) stwierdzenia niewaznosci wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej lub innych przyczyn nieobjecia urzedu po wyborze,
4) uznania przez Zgromadzenie Narodowe trwalej niezdolnosci Prezydenta Rzeczypospolitej do sprawowania urzedu ze wzgledu na stan zdrowia, uchwala podjeta wiekszoscia co najmniej 2/3 glosów ustawowej liczby czlonków Zgromadzenia Narodowego,
5) zlozenia Prezydenta Rzeczypospolitej z urzedu orzeczeniem Trybunalu Stanu.
3. Jezeli Marszalek Sejmu nie moze wykonywac obowiazków Prezydenta Rzeczypospolitej, obowiazki te przejmuje Marszalek Senatu.
4. Osoba wykonujaca obowiazki Prezydenta Rzeczypospolitej nie moze postanowic o skróceniu kadencji Sejmu.

Art. 132.

Prezydent Rzeczypospolitej nie moze piastowac zadnego innego urzedu ani pelnic zadnej funkcji publicznej, z wyjatkiem tych, które sa zwiazane ze sprawowanym urzedem.

Art. 133.

1. Prezydent Rzeczypospolitej jako reprezentant panstwa w stosunkach zewnetrznych:
1) ratyfikuje i wypowiada umowy miedzynarodowe, o czym zawiadamia Sejm i Senat,
2) mianuje i odwoluje pelnomocnych przedstawicieli Rzeczypospolitej Polskiej w innych panstwach i przy organizacjach miedzynarodowych,
3) przyjmuje listy uwierzytelniajace i odwolujace akredytowanych przy nim przedstawicieli dyplomatycznych innych panstw i organizacji miedzynarodowych.
2. Prezydent Rzeczypospolitej przed ratyfikowaniem umowy miedzynarodowej moze zwrócic sie do Trybunalu Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie jej zgodnosci z Konstytucja.
3. Prezydent Rzeczypospolitej w zakresie polityki zagranicznej wspóldziala z Prezesem Rady Ministrów i wlasciwym ministrem.

Art. 134.

1. Prezydent Rzeczypospolitej jest najwyzszym zwierzchnikiem Sil Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
2. W czasie pokoju Prezydent Rzeczypospolitej sprawuje zwierzchnictwo nad Silami Zbrojnymi za posrednictwem Ministra Obrony Narodowej.
3. Prezydent Rzeczypospolitej mianuje Szefa Sztabu Generalnego i dowódców rodzajów Sil Zbrojnych na czas okreslony. Czas trwania kadencji, tryb i warunki odwolania przed jej uplywem okresla ustawa.
4. Na czas wojny Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, mianuje Naczelnego Dowódce Sil Zbrojnych. W tym samym trybie moze on Naczelnego Dowódce Sil Zbrojnych odwolac. Kompetencje Naczelnego Dowódcy Sil Zbrojnych i zasady jego podleglosci konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej okresla ustawa.
5. Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Ministra Obrony Narodowej, nadaje okreslone w ustawach stopnie wojskowe.
6. Kompetencje Prezydenta Rzeczypospolitej, zwiazane ze zwierzchnictwem nad Silami Zbrojnymi, szczególowo okresla ustawa.

Art. 135.

Organem doradczym Prezydenta Rzeczypospolitej w zakresie wewnetrznego i zewnetrznego bezpieczenstwa panstwa jest Rada Bezpieczenstwa Narodowego.

Art. 136.

W razie bezposredniego, zewnetrznego zagrozenia panstwa Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, zarzadza powszechna lub czesciowa mobilizacje i uzycie Sil Zbrojnych do obrony Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 137.

Prezydent Rzeczypospolitej nadaje obywatelstwo polskie i wyraza zgode na zrzeczenie sie obywatelstwa polskiego.

Art. 138.

Prezydent Rzeczypospolitej nadaje ordery i odznaczenia.

Art. 139.

Prezydent Rzeczypospolitej stosuje prawo laski. Prawa laski nie stosuje sie do osób skazanych przez Trybunal Stanu.

Art. 140.

Prezydent Rzeczypospolitej moze zwracac sie z oredziem do Sejmu, do Senatu lub do Zgromadzenia Narodowego. Oredzia nie czyni sie przedmiotem debaty.

Art. 141.

1. W sprawach szczególnej wagi Prezydent Rzeczypospolitej moze zwolac Rade Gabinetowa. Rade Gabinetowa tworzy Rada Ministrów obradujaca pod przewodnictwem Prezydenta Rzeczypospolitej.
2. Radzie Gabinetowej nie przysluguja kompetencje Rady Ministrów.

Art. 142.

1. Prezydent Rzeczypospolitej wydaje rozporzadzenia i zarzadzenia na zasadach okreslonych w art. 92 i art. 93.
2. Prezydent Rzeczypospolitej wydaje postanowienia w zakresie realizacji pozostalych swoich kompetencji.

Art. 143.

Organem pomocniczym Prezydenta Rzeczypospolitej jest Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej. Prezydent Rzeczypospolitej nadaje statut Kancelarii oraz powoluje i odwoluje Szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej.

Art. 144.

1. Prezydent Rzeczypospolitej, korzystajac ze swoich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, wydaje akty urzedowe.
2. Akty urzedowe Prezydenta Rzeczypospolitej wymagaja dla swojej waznosci podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialnosc przed Sejmem.
3. Przepis ust. 2 nie dotyczy:
1) zarzadzania wyborów do Sejmu i Senatu,
2) zwolywania pierwszego posiedzenia nowo wybranych Sejmu i Senatu,
3) skracania kadencji Sejmu w przypadkach okreslonych w Konstytucji,
4) inicjatywy ustawodawczej,
5) zarzadzania referendum ogólnokrajowego,
6) podpisywania albo odmowy podpisania ustawy,
7) zarzadzania ogloszenia ustawy oraz umowy miedzynarodowej w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej,
8) zwracania sie z oredziem do Sejmu, do Senatu lub do Zgromadzenia Narodowego,
9) wniosku do Trybunalu Konstytucyjnego,
10) wniosku o przeprowadzenie kontroli przez Najwyzsza Izbe Kontroli,
11) desygnowania i powolywania Prezesa Rady Ministrów,
12) przyjmowania dymisji Rady Ministrów i powierzania jej tymczasowego pelnienia obowiazków,
13) wniosku do Sejmu o pociagniecie do odpowiedzialnosci przed Trybunalem Stanu czlonka Rady Ministrów,
14) odwolywania ministra, któremu Sejm wyrazil wotum nieufnosci,
15) zwolywania Rady Gabinetowej,
16) nadawania orderów i odznaczen,
17) powolywania sedziów,
18) stosowania prawa laski,
19) nadawania obywatelstwa polskiego i wyrazania zgody na zrzeczenie sie obywatelstwa polskiego,
20) powolywania Pierwszego Prezesa Sadu Najwyzszego,
21) powolywania Prezesa i Wiceprezesa Trybunalu Konstytucyjnego,
22) powolywania Prezesa Naczelnego Sadu Administracyjnego,
23) powolywania prezesów Sadu Najwyzszego oraz wiceprezesów Naczelnego Sadu Administracyjnego,
24) wniosku do Sejmu o powolanie Prezesa Narodowego Banku Polskiego,
25) powolywania czlonków Rady Polityki Pienieznej,
26) powolywania i odwolywania czlonków Rady Bezpieczenstwa Narodowego,
27) powolywania czlonków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,
28) nadawania statutu Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej oraz powolywania i odwolywania Szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej,
29) wydawania zarzadzen na zasadach okreslonych w art. 93,
30) zrzeczenia sie urzedu Prezydenta Rzeczypospolitej.

Art. 145.

1. Prezydent Rzeczypospolitej za naruszenie Konstytucji, ustawy lub za popelnienie przestepstwa moze byc pociagniety do odpowiedzialnosci przed Trybunalem Stanu.
2. Postawienie Prezydenta Rzeczypospolitej w stan oskarzenia moze nastapic uchwala Zgromadzenia Narodowego, podjeta wiekszoscia co najmniej 2/3 glosów ustawowej liczby czlonków Zgromadzenia Narodowego na wniosek co najmniej 140 czlonków Zgromadzenia Narodowego.
3. Z dniem podjecia uchwaly o postawieniu Prezydenta Rzeczypospolitej w stan oskarzenia przed Trybunalem Stanu sprawowanie urzedu przez Prezydenta Rzeczypospolitej ulega zawieszeniu. Przepis art. 131 stosuje sie odpowiednio.

Rozdzial VI

RADA MINISTRÓW I ADMINISTRACJA RZADOWA

Art. 146.

1. Rada Ministrów prowadzi polityke wewnetrzna i zagraniczna Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Do Rady Ministrów naleza sprawy polityki panstwa nie zastrzezone dla innych organów panstwowych i samorzadu terytorialnego.
3. Rada Ministrów kieruje administracja rzadowa.
4. W zakresie i na zasadach okreslonych w Konstytucji i ustawach Rada Ministrów w szczególnosci:
1) zapewnia wykonanie ustaw,
2) wydaje rozporzadzenia,
3) koordynuje i kontroluje prace organów administracji rzadowej,
4) chroni interesy Skarbu Panstwa,
5) uchwala projekt budzetu panstwa,
6) kieruje wykonaniem budzetu panstwa oraz uchwala zamkniecie rachunków panstwowych i sprawozdanie z wykonania budzetu,
7) zapewnia bezpieczenstwo wewnetrzne panstwa oraz porzadek publiczny,
8) zapewnia bezpieczenstwo zewnetrzne panstwa,
9) sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie stosunków z innymi panstwami i organizacjami miedzynarodowymi,
10) zawiera umowy miedzynarodowe wymagajace ratyfikacji oraz zatwierdza i wypowiada inne umowy miedzynarodowe,
11) sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronnosci kraju oraz okresla corocznie liczbe obywateli powolywanych do czynnej sluzby wojskowej,
12) okresla organizacje i tryb swojej pracy.

Art. 147.

1. Rada Ministrów sklada sie z Prezesa Rady Ministrów i ministrów.
2. W sklad Rady Ministrów moga byc powolywani wiceprezesi Rady Ministrów.
3. Prezes i wiceprezes Rady Ministrów moga pelnic takze funkcje ministra.
4. W sklad Rady Ministrów moga byc ponadto powolywani przewodniczacy okreslonych w ustawach komitetów.

Art. 148.

Prezes Rady Ministrów:
1) reprezentuje Rade Ministrów,
2) kieruje pracami Rady Ministrów,
3) wydaje rozporzadzenia,
4) zapewnia wykonywanie polityki Rady Ministrów i okresla sposoby jej wykonywania,
5) koordynuje i kontroluje prace czlonków Rady Ministrów,
6) sprawuje nadzór nad samorzadem terytorialnym w granicach i formach okreslonych w Konstytucji i ustawach,
7) jest zwierzchnikiem sluzbowym pracowników administracji rzadowej.

Art. 149.

1. Ministrowie kieruja okreslonymi dzialami administracji rzadowej lub wypelniaja zadania wyznaczone im przez Prezesa Rady Ministrów. Zakres dzialania ministra kierujacego dzialem administracji rzadowej okreslaja ustawy.
2. Minister kierujacy dzialem administracji rzadowej wydaje rozporzadzenia. Rada Ministrów, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, moze uchylic rozporzadzenie lub zarzadzenie ministra.
3. Do przewodniczacego komitetu, o którym mowa w art. 147 ust. 4, stosuje sie odpowiednio przepisy odnoszace sie do ministra kierujacego dzialem administracji rzadowej.

Art. 150.

Czlonek Rady Ministrów nie moze prowadzic dzialalnosci sprzecznej z jego obowiazkami publicznymi.

Art. 151.

Prezes Rady Ministrów, wiceprezesi Rady Ministrów i ministrowie skladaja wobec Prezydenta Rzeczypospolitej nastepujaca przysiege:
"Obejmujac urzad Prezesa Rady Ministrów (wiceprezesa Rady Ministrów, ministra), uroczyscie przysiegam, ze dochowam wiernosci postanowieniom Konstytucji i innym prawom Rzeczypospolitej Polskiej, a dobro Ojczyzny oraz pomyslnosc obywateli beda dla mnie zawsze najwyzszym nakazem".
Przysiega moze byc zlozona z dodaniem zdania "Tak mi dopomóz Bóg".

Art. 152.

1. Przedstawicielem Rady Ministrów w województwie jest wojewoda.
2. Tryb powolywania i odwolywania oraz zakres dzialania wojewodów okresla ustawa.

Art. 153.

1. W celu zapewnienia zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zadan panstwa, w urzedach administracji rzadowej dziala korpus sluzby cywilnej.
2. Prezes Rady Ministrów jest zwierzchnikiem korpusu sluzby cywilnej.

Art. 154.

1. Prezydent Rzeczypospolitej desygnuje Prezesa Rady Ministrów, który proponuje sklad Rady Ministrów. Prezydent Rzeczypospolitej powoluje Prezesa Rady Ministrów wraz z pozostalymi czlonkami Rady Ministrów w ciagu 14 dni od dnia pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyjecia dymisji poprzedniej Rady Ministrów i odbiera przysiege od czlonków nowo powolanej Rady Ministrów.
2. Prezes Rady Ministrów, w ciagu 14 dni od dnia powolania przez Prezydenta Rzeczypospolitej, przedstawia Sejmowi program dzialania Rady Ministrów z wnioskiem o udzielenie jej wotum zaufania. Wotum zaufania Sejm uchwala bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów.
3. W razie niepowolania Rady Ministrów w trybie ust. 1 lub nieudzielenia jej wotum zaufania w trybie ust. 2 Sejm w ciagu 14 dni od uplywu terminów okreslonych w ust. 1 lub ust. 2 wybiera Prezesa Rady Ministrów oraz proponowanych przez niego czlonków Rady Ministrów bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów. Prezydent Rzeczypospolitej powoluje tak wybrana Rade Ministrów i odbiera przysiege od jej czlonków.

Art. 155.

1. W razie niepowolania Rady Ministrów w trybie art. 154 ust. 3 Prezydent Rzeczypospolitej w ciagu 14 dni powoluje Prezesa Rady Ministrów i na jego wniosek pozostalych czlonków Rady Ministrów oraz odbiera od nich przysiege. Sejm w ciagu 14 dni od dnia powolania Rady Ministrów przez Prezydenta Rzeczypospolitej udziela jej wotum zaufania wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów.
2. W razie nieudzielenia Radzie Ministrów wotum zaufania w trybie okreslonym w ust. 1, Prezydent Rzeczypospolitej skraca kadencje Sejmu i zarzadza wybory.

Art. 156.

1. Czlonkowie Rady Ministrów ponosza odpowiedzialnosc przed Trybunalem Stanu za naruszenie Konstytucji lub ustaw, a takze za przestepstwa popelnione w zwiazku z zajmowanym stanowiskiem.
2. Uchwale o pociagnieciu czlonka Rady Ministrów do odpowiedzialnosci przed Trybunalem Stanu Sejm podejmuje na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej lub co najmniej 115 poslów wiekszoscia 3/5 ustawowej liczby poslów.

Art. 157.

1. Czlonkowie Rady Ministrów ponosza przed Sejmem solidarna odpowiedzialnosc za dzialalnosc Rady Ministrów.
2. Czlonkowie Rady Ministrów ponosza przed Sejmem równiez odpowiedzialnosc indywidualna za sprawy nalezace do ich kompetencji lub powierzone im przez Prezesa Rady Ministrów.

Art. 158.

1. Sejm wyraza Radzie Ministrów wotum nieufnosci wiekszoscia ustawowej liczby poslów na wniosek zgloszony przez co najmniej 46 poslów i wskazujacy imiennie kandydata na Prezesa Rady Ministrów. Jezeli uchwala zostala przyjeta przez Sejm, Prezydent Rzeczypospolitej przyjmuje dymisje Rady Ministrów i powoluje wybranego przez Sejm nowego Prezesa Rady Ministrów, a na jego wniosek pozostalych czlonków Rady Ministrów oraz odbiera od nich przysiege.
2. Wniosek o podjecie uchwaly, o której mowa w ust. 1, moze byc poddany pod glosowanie nie wczesniej niz po uplywie 7 dni od dnia jego zgloszenia. Powtórny wniosek moze byc zgloszony nie wczesniej niz po uplywie 3 miesiecy od dnia zgloszenia poprzedniego wniosku. Powtórny wniosek moze byc zgloszony przed uplywem 3 miesiecy, jezeli wystapi z nim co najmniej 115 poslów.

Art. 159.

1. Sejm moze wyrazic ministrowi wotum nieufnosci. Wniosek o wyrazenie wotum nieufnosci moze byc zgloszony przez co najmniej 69 poslów. Przepis art. 158 ust. 2 stosuje sie odpowiednio.
2. Prezydent Rzeczypospolitej odwoluje ministra, któremu Sejm wyrazil wotum nieufnosci wiekszoscia glosów ustawowej liczby poslów.

Art. 160.

Prezes Rady Ministrów moze zwrócic sie do Sejmu o wyrazenie Radzie Ministrów wotum zaufania. Udzielenie wotum zaufania Radzie Ministrów nastepuje wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów.

Art. 161.

Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, dokonuje zmian w skladzie Rady Ministrów.

Art. 162.

1. Prezes Rady Ministrów sklada dymisje Rady Ministrów na pierwszym posiedzeniu nowo wybranego Sejmu.
2. Prezes Rady Ministrów sklada dymisje Rady Ministrów równiez w razie:
1) nieuchwalenia przez Sejm wotum zaufania dla Rady Ministrów,
2) wyrazenia Radzie Ministrów wotum nieufnosci,
3) rezygnacji Prezesa Rady Ministrów.
3. Prezydent Rzeczypospolitej, przyjmujac dymisje Rady Ministrów, powierza jej dalsze sprawowanie obowiazków do czasu powolania nowej Rady Ministrów.
4. Prezydent Rzeczypospolitej, w przypadku okreslonym w ust. 2 pkt 3, moze odmówic przyjecia dymisji Rady Ministrów.

Rozdzial VII

SAMORZAD TERYTORIALNY

Art. 163.

Samorzad terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzezone przez Konstytucje lub ustawy dla organów innych wladz publicznych.

Art. 164.

1. Podstawowa jednostka samorzadu terytorialnego jest gmina.
2. Inne jednostki samorzadu regionalnego albo lokalnego i regionalnego okresla ustawa.
3. Gmina wykonuje wszystkie zadania samorzadu terytorialnego nie zastrzezone dla innych jednostek samorzadu terytorialnego.

Art. 165.

1. Jednostki samorzadu terytorialnego maja osobowosc prawna. Przysluguja im prawo wlasnosci i inne prawa majatkowe.
2. Samodzielnosc jednostek samorzadu terytorialnego podlega ochronie sadowej.

Art. 166.

1. Zadania publiczne sluzace zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorzadowej sa wykonywane przez jednostke samorzadu terytorialnego jako zadania wlasne.
2. Jezeli wynika to z uzasadnionych potrzeb panstwa, ustawa moze zlecic jednostkom samorzadu terytorialnego wykonywanie innych zadan publicznych. Ustawa okresla tryb przekazywania i sposób wykonywania zadan zleconych.
3. Spory kompetencyjne miedzy organami samorzadu terytorialnego i administracji rzadowej rozstrzygaja sady administracyjne.

Art. 167.

1. Jednostkom samorzadu terytorialnego zapewnia sie udzial w dochodach publicznych odpowiednio do przypadajacych im zadan.
2. Dochodami jednostek samorzadu terytorialnego sa ich dochody wlasne oraz subwencje ogólne i dotacje celowe z budzetu panstwa.
3. Zródla dochodów jednostek samorzadu terytorialnego sa okreslone w ustawie.
4. Zmiany w zakresie zadan i kompetencji jednostek samorzadu terytorialnego nastepuja wraz z odpowiednimi zmianami w podziale dochodów publicznych.

Art. 168.

Jednostki samorzadu terytorialnego maja prawo ustalania wysokosci podatków i oplat lokalnych w zakresie okreslonym w ustawie.

Art. 169.

1. Jednostki samorzadu terytorialnego wykonuja swoje zadania za posrednictwem organów stanowiacych i wykonawczych.
2. Wybory do organów stanowiacych sa powszechne, równe, bezposrednie i odbywaja sie w glosowaniu tajnym. Zasady i tryb zglaszania kandydatów i przeprowadzania wyborów oraz warunki waznosci wyborów okresla ustawa.
3. Zasady i tryb wyborów oraz odwolywania organów wykonawczych jednostek samorzadu terytorialnego okresla ustawa.
4. Ustrój wewnetrzny jednostek samorzadu terytorialnego okreslaja, w granicach ustaw, ich organy stanowiace.

Art. 170.

Czlonkowie wspólnoty samorzadowej moga decydowac, w drodze referendum, o sprawach dotyczacych tej wspólnoty, w tym o odwolaniu pochodzacego z wyborów bezposrednich organu samorzadu terytorialnego. Zasady i tryb przeprowadzania referendum lokalnego okresla ustawa.

Art. 171.

1. Dzialalnosc samorzadu terytorialnego podlega nadzorowi z punktu widzenia legalnosci.
2. Organami nadzoru nad dzialalnoscia jednostek samorzadu terytorialnego sa Prezes Rady Ministrów i wojewodowie, a w zakresie spraw finansowych regionalne izby obrachunkowe.
3. Sejm, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, moze rozwiazac organ stanowiacy samorzadu terytorialnego, jezeli organ ten razaco narusza Konstytucje lub ustawy.

Art. 172.

1. Jednostki samorzadu terytorialnego maja prawo zrzeszania sie.
2. Jednostka samorzadu terytorialnego ma prawo przystepowania do miedzynarodowych zrzeszen spolecznosci lokalnych i regionalnych oraz wspólpracy ze spolecznosciami lokalnymi i regionalnymi innych panstw.
3. Zasady, na jakich jednostki samorzadu terytorialnego moga korzystac z praw, o których mowa w ust. 1 i 2, okresla ustawa.

Rozdzial VIII

SADY I TRYBUNALY

Art. 173.

Sady i Trybunaly sa wladza odrebna i niezalezna od innych wladz.

Art. 174.

Sady i Trybunaly wydaja wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.

Sady

Art. 175.

1. Wymiar sprawiedliwosci w Rzeczypospolitej Polskiej sprawuja Sad Najwyzszy, sady powszechne, sady administracyjne oraz sady wojskowe.
2. Sad wyjatkowy lub tryb dorazny moze byc ustanowiony tylko na czas wojny.

Art. 176.

1. Postepowanie sadowe jest co najmniej dwuinstancyjne.
2. Ustrój i wlasciwosc sadów oraz postepowanie przed sadami okreslaja ustawy.

Art. 177.

Sady powszechne sprawuja wymiar sprawiedliwosci we wszystkich sprawach, z wyjatkiem spraw ustawowo zastrzezonych dla wlasciwosci innych sadów.

Art. 178.

1. Sedziowie w sprawowaniu swojego urzedu sa niezawisli i podlegaja tylko Konstytucji oraz ustawom.
2. Sedziom zapewnia sie warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadajace godnosci urzedu oraz zakresowi ich obowiazków.
3. Sedzia nie moze nalezec do partii politycznej, zwiazku zawodowego ani prowadzic dzialalnosci publicznej nie dajacej sie pogodzic z zasadami niezaleznosci sadów i niezawislosci sedziów.

Art. 179.

Sedziowie sa powolywani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sadownictwa, na czas nieoznaczony.

Art. 180.

1. Sedziowie sa nieusuwalni.
2. Zlozenie sedziego z urzedu, zawieszenie w urzedowaniu, przeniesienie do innej siedziby lub na inne stanowisko wbrew jego woli moze nastapic jedynie na mocy orzeczenia sadu i tylko w przypadkach okreslonych w ustawie.
3. Sedzia moze byc przeniesiony w stan spoczynku na skutek uniemozliwiajacych mu sprawowanie jego urzedu choroby lub utraty sil. Tryb postepowania oraz sposób odwolania sie do sadu okresla ustawa.
4. Ustawa okresla granice wieku, po osiagnieciu której sedziowie przechodza w stan spoczynku.
5. W razie zmiany ustroju sadów lub zmiany granic okregów sadowych wolno sedziego przenosic do innego sadu lub w stan spoczynku z pozostawieniem mu pelnego uposazenia.

Art. 181.

Sedzia nie moze byc, bez uprzedniej zgody sadu okreslonego w ustawie, pociagniety do odpowiedzialnosci karnej ani pozbawiony wolnosci. Sedzia nie moze byc zatrzymany lub aresztowany, z wyjatkiem ujecia go na goracym uczynku przestepstwa, jezeli jego zatrzymanie jest niezbedne do zapewnienia prawidlowego toku postepowania. O zatrzymaniu niezwlocznie powiadamia sie prezesa wlasciwego miejscowo sadu, który moze nakazac natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 182.

Udzial obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwosci okresla ustawa.

Art. 183.

1. Sad Najwyzszy sprawuje nadzór nad dzialalnoscia sadów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania.
2. Sad Najwyzszy wykonuje takze inne czynnosci okreslone w Konstytucji i ustawach.
3. Pierwszego Prezesa Sadu Najwyzszego powoluje Prezydent Rzeczypospolitej na szescioletnia kadencje sposród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sedziów Sadu Najwyzszego.

Art. 184.

Naczelny Sad Administracyjny oraz inne sady administracyjne sprawuja, w zakresie okreslonym w ustawie, kontrole dzialalnosci administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje równiez orzekanie o zgodnosci z ustawami uchwal organów samorzadu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rzadowej.

Art. 185.

Prezesa Naczelnego Sadu Administracyjnego powoluje Prezydent Rzeczypospolitej na szescioletnia kadencje sposród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sedziów Naczelnego Sadu Administracyjnego.

Art. 186.

1. Krajowa Rada Sadownictwa stoi na strazy niezaleznosci sadów i niezawislosci sedziów.
2. Krajowa Rada Sadownictwa moze wystapic do Trybunalu Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodnosci z Konstytucja aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotycza one niezaleznosci sadów i niezawislosci sedziów.

Art. 187.

1. Krajowa Rada Sadownictwa sklada sie z:
1) Pierwszego Prezesa Sadu Najwyzszego, Ministra Sprawiedliwosci, Prezesa Naczelnego Sadu Administracyjnego i osoby powolanej przez Prezydenta Rzeczypospolitej,
2) pietnastu czlonków wybranych sposród sedziów Sadu Najwyzszego, sadów powszechnych, sadów administracyjnych i sadów wojskowych,
3) czterech czlonków wybranych przez Sejm sposród poslów oraz dwóch czlonków wybranych przez Senat sposród senatorów.
2. Krajowa Rada Sadownictwa wybiera sposród swoich czlonków przewodniczacego i dwóch wiceprzewodniczacych.
3. Kadencja wybranych czlonków Krajowej Rady Sadownictwa trwa cztery lata.
4. Ustrój, zakres dzialania i tryb pracy Krajowej Rady Sadownictwa oraz sposób wyboru jej czlonków okresla ustawa.

Trybunal Konstytucyjny

Art. 188.

Trybunal Konstytucyjny orzeka w sprawach:
1) zgodnosci ustaw i umów miedzynarodowych z Konstytucja,
2) zgodnosci ustaw z ratyfikowanymi umowami miedzynarodowymi, których ratyfikacja wymagala uprzedniej zgody wyrazonej w ustawie,
3) zgodnosci przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy panstwowe, z Konstytucja, ratyfikowanymi umowami miedzynarodowymi i ustawami,
4) zgodnosci z Konstytucja celów lub dzialalnosci partii politycznych,
5) skargi konstytucyjnej, o której mowa w art. 79 ust. 1.

Art. 189.

Trybunal Konstytucyjny rozstrzyga spory kompetencyjne pomiedzy centralnymi konstytucyjnymi organami panstwa.

Art. 190.

1. Orzeczenia Trybunalu Konstytucyjnego maja moc powszechnie obowiazujaca i sa ostateczne.
2. Orzeczenia Trybunalu Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegaja niezwlocznemu ogloszeniu w organie urzedowym, w którym akt normatywny byl ogloszony. Jezeli akt nie byl ogloszony, orzeczenie oglasza sie w Dzienniku Urzedowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".
3. Orzeczenie Trybunalu Konstytucyjnego wchodzi w zycie z dniem ogloszenia, jednak Trybunal Konstytucyjny moze okreslic inny termin utraty mocy obowiazujacej aktu normatywnego. Termin ten nie moze przekroczyc osiemnastu miesiecy, gdy chodzi o ustawe, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesiecy. W przypadku orzeczen, które wiaza sie z nakladami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budzetowej, Trybunal Konstytucyjny okresla termin utraty mocy obowiazujacej aktu normatywnego po zapoznaniu sie z opinia Rady Ministrów.
4. Orzeczenie Trybunalu Konstytucyjnego o niezgodnosci z Konstytucja, umowa miedzynarodowa lub z ustawa aktu normatywnego, na podstawie którego zostalo wydane prawomocne orzeczenie sadowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygniecie w innych sprawach, stanowi podstawe do wznowienia postepowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygniecia na zasadach i w trybie okreslonych w przepisach wlasciwych dla danego postepowania.
5. Orzeczenia Trybunalu Konstytucyjnego zapadaja wiekszoscia glosów.

Art. 191.

1. Z wnioskiem w sprawach, o których mowa w art. 188, do Trybunalu Konstytucyjnego wystapic moga:
1) Prezydent Rzeczypospolitej, Marszalek Sejmu, Marszalek Senatu, Prezes Rady Ministrów, 50 poslów, 30 senatorów, Pierwszy Prezes Sadu Najwyzszego, Prezes Naczelnego Sadu Administracyjnego, Prokurator Generalny, Prezes Najwyzszej Izby Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich,
2) Krajowa Rada Sadownictwa w zakresie, o którym mowa w art. 186 ust. 2,
3) organy stanowiace jednostek samorzadu terytorialnego,
4) ogólnokrajowe organy zwiazków zawodowych oraz ogólnokrajowe wladze organizacji pracodawców i organizacji zawodowych,
5) koscioly i inne zwiazki wyznaniowe,
6) podmioty okreslone w art. 79 w zakresie w nim wskazanym.
2. Podmioty, o których mowa w ust. 1 pkt 3-5, moga wystapic z takim wnioskiem, jezeli akt normatywny dotyczy spraw objetych ich zakresem dzialania.

Art. 192.

Z wnioskiem w sprawach, o których mowa w art. 189, do Trybunalu Konstytucyjnego wystapic moga: Prezydent Rzeczypospolitej, Marszalek Sejmu, Marszalek Senatu, Prezes Rady Ministrów, Pierwszy Prezes Sadu Najwyzszego, Prezes Naczelnego Sadu Administracyjnego i Prezes Najwyzszej Izby Kontroli.

Art. 193.

Kazdy sad moze przedstawic Trybunalowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodnosci aktu normatywnego z Konstytucja, ratyfikowanymi umowami miedzynarodowymi lub ustawa, jezeli od odpowiedzi na pytanie prawne zalezy rozstrzygniecie sprawy toczacej sie przed sadem.

Art. 194.

1. Trybunal Konstytucyjny sklada sie z 15 sedziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat sposród osób wyrózniajacych sie wiedza prawnicza. Ponowny wybór do skladu Trybunalu jest niedopuszczalny.
2. Prezesa i Wiceprezesa Trybunalu Konstytucyjnego powoluje Prezydent Rzeczypospolitej sposród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sedziów Trybunalu Konstytucyjnego.

Art. 195.

1. Sedziowie Trybunalu Konstytucyjnego w sprawowaniu swojego urzedu sa niezawisli i podlegaja tylko Konstytucji.
2. Sedziom Trybunalu Konstytucyjnego zapewnia sie warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadajace godnosci urzedu oraz zakresowi ich obowiazków.
3. Sedziowie Trybunalu Konstytucyjnego w okresie zajmowania stanowiska nie moga nalezec do partii politycznej, zwiazku zawodowego ani prowadzic dzialalnosci publicznej nie dajacej sie pogodzic z zasadami niezaleznosci sadów i niezawislosci sedziów.

Art. 196.

Sedzia Trybunalu Konstytucyjnego nie moze byc, bez uprzedniej zgody Trybunalu Konstytucyjnego, pociagniety do odpowiedzialnosci karnej ani pozbawiony wolnosci. Sedzia nie moze byc zatrzymany lub aresztowany, z wyjatkiem ujecia go na goracym uczynku przestepstwa, jezeli jego zatrzymanie jest niezbedne do zapewnienia prawidlowego toku postepowania. O zatrzymaniu niezwlocznie powiadamia sie Prezesa Trybunalu Konstytucyjnego, który moze nakazac natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 197.

Organizacje Trybunalu Konstytucyjnego oraz tryb postepowania przed Trybunalem okresla ustawa.

Trybunal Stanu

Art. 198.

1. Za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w zwiazku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzedowania, odpowiedzialnosc konstytucyjna przed Trybunalem Stanu ponosza: Prezydent Rzeczypospolitej, Prezes Rady Ministrów oraz czlonkowie Rady Ministrów, Prezes Narodowego Banku Polskiego, Prezes Najwyzszej Izby Kontroli, czlonkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, osoby, którym Prezes Rady Ministrów powierzyl kierowanie ministerstwem, oraz Naczelny Dowódca Sil Zbrojnych.
2. Odpowiedzialnosc konstytucyjna przed Trybunalem Stanu ponosza równiez poslowie i senatorowie w zakresie okreslonym w art. 107.
3. Rodzaje kar orzekanych przez Trybunal Stanu okresla ustawa.

Art. 199.

1. Trybunal Stanu sklada sie z przewodniczacego, 2 zastepców przewodniczacego i 16 czlonków wybieranych przez Sejm spoza grona poslów i senatorów na czas kadencji Sejmu. Zastepcy przewodniczacego Trybunalu oraz co najmniej polowa czlonków Trybunalu Stanu powinni miec kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sedziego.
2. Przewodniczacym Trybunalu Stanu jest Pierwszy Prezes Sadu Najwyzszego.
3. Czlonkowie Trybunalu Stanu w sprawowaniu funkcji sedziego Trybunalu Stanu sa niezawisli i podlegaja tylko Konstytucji oraz ustawom.

Art. 200.

Czlonek Trybunalu Stanu nie moze byc bez uprzedniej zgody Trybunalu Stanu pociagniety do odpowiedzialnosci karnej ani pozbawiony wolnosci. Czlonek Trybunalu Stanu nie moze byc zatrzymany lub aresztowany, z wyjatkiem ujecia go na goracym uczynku przestepstwa, jezeli jego zatrzymanie jest niezbedne do zapewnienia prawidlowego toku postepowania. O zatrzymaniu niezwlocznie powiadamia sie przewodniczacego Trybunalu Stanu, który moze nakazac natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 201.

Organizacje Trybunalu Stanu oraz tryb postepowania przed Trybunalem okresla ustawa.

Rozdzial IX

ORGANY KONTROLI PANSTWOWEJ I OCHRONY PRAWA

Najwyzsza Izba Kontroli

Art. 202.

1. Najwyzsza Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli panstwowej.
2. Najwyzsza Izba Kontroli podlega Sejmowi.
3. Najwyzsza Izba Kontroli dziala na zasadach kolegialnosci.

Art. 203.

1. Najwyzsza Izba Kontroli kontroluje dzialalnosc organów administracji rzadowej, Narodowego Banku Polskiego, panstwowych osób prawnych i innych panstwowych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalnosci, gospodarnosci, celowosci i rzetelnosci.
2. Najwyzsza Izba Kontroli moze kontrolowac dzialalnosc organów samorzadu terytorialnego, komunalnych osób prawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalnosci, gospodarnosci i rzetelnosci.
3. Najwyzsza Izba Kontroli moze równiez kontrolowac z punktu widzenia legalnosci i gospodarnosci dzialalnosc innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych w zakresie, w jakim wykorzystuja one majatek lub srodki panstwowe lub komunalne oraz wywiazuja sie z zobowiazan finansowych na rzecz panstwa.

Art. 204.

1. Najwyzsza Izba Kontroli przedklada Sejmowi:
1) analize wykonania budzetu panstwa i zalozen polityki pienieznej,
2) opinie w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów,
3) informacje o wynikach kontroli, wnioski i wystapienia, okreslone w ustawie.
2. Najwyzsza Izba Kontroli przedstawia Sejmowi coroczne sprawozdanie ze swojej dzialalnosci.

Art. 205.

1. Prezes Najwyzszej Izby Kontroli jest powolywany przez Sejm za zgoda Senatu na 6 lat i moze byc ponownie powolany tylko raz.
2. Prezes Najwyzszej Izby Kontroli nie moze zajmowac innego stanowiska, z wyjatkiem stanowiska profesora szkoly wyzszej, ani wykonywac innych zajec zawodowych.
3. Prezes Najwyzszej Izby Kontroli nie moze nalezec do partii politycznej, zwiazku zawodowego ani prowadzic dzialalnosci publicznej nie dajacej sie pogodzic z godnoscia jego urzedu.

Art. 206.

Prezes Najwyzszej Izby Kontroli nie moze byc bez uprzedniej zgody Sejmu pociagniety do odpowiedzialnosci karnej ani pozbawiony wolnosci. Prezes Najwyzszej Izby Kontroli nie moze byc zatrzymany lub aresztowany, z wyjatkiem ujecia go na goracym uczynku przestepstwa i jezeli jego zatrzymanie jest niezbedne do zapewnienia prawidlowego toku postepowania. O zatrzymaniu niezwlocznie powiadamia sie Marszalka Sejmu, który moze nakazac natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 207.

Organizacje oraz tryb dzialania Najwyzszej Izby Kontroli okresla ustawa.

Rzecznik Praw Obywatelskich

Art. 208.

1. Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na strazy wolnosci i praw czlowieka i obywatela okreslonych w Konstytucji oraz w innych aktach normatywnych.
2. Zakres i sposób dzialania Rzecznika Praw Obywatelskich okresla ustawa.

Art. 209.

1. Rzecznik Praw Obywatelskich jest powolywany przez Sejm za zgoda Senatu na 5 lat.
2. Rzecznik Praw Obywatelskich nie moze zajmowac innego stanowiska, z wyjatkiem stanowiska profesora szkoly wyzszej, ani wykonywac innych zajec zawodowych.
3. Rzecznik Praw Obywatelskich nie moze nalezec do partii politycznej, zwiazku zawodowego ani prowadzic dzialalnosci publicznej nie dajacej sie pogodzic z godnoscia jego urzedu.

Art. 210.

Rzecznik Praw Obywatelskich jest w swojej dzialalnosci niezawisly, niezalezny od innych organów panstwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem na zasadach okreslonych w ustawie.

Art. 211.

Rzecznik Praw Obywatelskich nie moze byc bez uprzedniej zgody Sejmu pociagniety do odpowiedzialnosci karnej ani pozbawiony wolnosci. Rzecznik Praw Obywatelskich nie moze byc zatrzymany lub aresztowany, z wyjatkiem ujecia go na goracym uczynku przestepstwa i jezeli jego zatrzymanie jest niezbedne do zapewnienia prawidlowego toku postepowania. O zatrzymaniu niezwlocznie powiadamia sie Marszalka Sejmu, który moze nakazac natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

Art. 212.

Rzecznik Praw Obywatelskich corocznie informuje Sejm i Senat o swojej dzialalnosci oraz o stanie przestrzegania wolnosci i praw czlowieka i obywatela.

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji

Art. 213.

1. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji stoi na strazy wolnosci slowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji.
2. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji wydaje rozporzadzenia, a w sprawach indywidualnych podejmuje uchwaly.

Art. 214.

1. Czlonkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji sa powolywani przez Sejm, Senat i Prezydenta Rzeczypospolitej.
2. Czlonek Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji nie moze nalezec do partii politycznej, zwiazku zawodowego ani prowadzic dzialalnosci publicznej nie dajacej sie pogodzic z godnoscia pelnionej funkcji.

Art. 215.

Zasady i tryb dzialania Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, jej organizacje oraz szczególowe zasady powolywania jej czlonków okresla ustawa.

Rozdzial X

FINANSE PUBLICZNE

Art. 216.

1. Srodki finansowe na cele publiczne sa gromadzone i wydatkowane w sposób okreslony w ustawie.
2. Nabywanie, zbywanie i obciazanie nieruchomosci, udzialów lub akcji oraz emisja papierów wartosciowych przez Skarb Panstwa, Narodowy Bank Polski lub inne panstwowe osoby prawne nastepuje na zasadach i w trybie okreslonych w ustawie.
3. Ustanowienie monopolu nastepuje w drodze ustawy.
4. Zaciaganie pozyczek oraz udzielanie gwarancji i poreczen finansowych przez panstwo nastepuje na zasadach i w trybie okreslonych w ustawie.
5. Nie wolno zaciagac pozyczek lub udzielac gwarancji i poreczen finansowych, w nastepstwie których panstwowy dlug publiczny przekroczy 3/5 wartosci rocznego produktu krajowego brutto. Sposób obliczania wartosci rocznego produktu krajowego brutto oraz panstwowego dlugu publicznego okresla ustawa.

Art. 217.

Nakladanie podatków, innych danin publicznych, okreslanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a takze zasad przyznawania ulg i umorzen oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków nastepuje w drodze ustawy.

Art. 218.

Organizacje Skarbu Panstwa oraz sposób zarzadzania majatkiem Skarbu Panstwa okresla ustawa.

Art. 219.

1. Sejm uchwala budzet panstwa na rok budzetowy w formie ustawy budzetowej.
2. Zasady i tryb opracowania projektu budzetu panstwa, stopien jego szczególowosci oraz wymagania, którym powinien odpowiadac projekt ustawy budzetowej, a takze zasady i tryb wykonywania ustawy budzetowej okresla ustawa.
3. W wyjatkowych przypadkach dochody i wydatki panstwa w okresie krótszym niz rok moze okreslac ustawa o prowizorium budzetowym. Przepisy dotyczace projektu ustawy budzetowej stosuje sie odpowiednio do projektu ustawy o prowizorium budzetowym.
4. Jezeli ustawa budzetowa albo ustawa o prowizorium budzetowym nie weszly w zycie w dniu rozpoczecia roku budzetowego, Rada Ministrów prowadzi gospodarke finansowa na podstawie przedlozonego projektu ustawy.

Art. 220.

1. Zwiekszenie wydatków lub ograniczenie dochodów planowanych przez Rade Ministrów nie moze powodowac ustalenia przez Sejm wiekszego deficytu budzetowego niz przewidziany w projekcie ustawy budzetowej.
2. Ustawa budzetowa nie moze przewidywac pokrywania deficytu budzetowego przez zaciaganie zobowiazania w centralnym banku panstwa.

Art. 221.

Inicjatywa ustawodawcza w zakresie ustawy budzetowej, ustawy o prowizorium budzetowym, zmiany ustawy budzetowej, ustawy o zaciaganiu dlugu publicznego oraz ustawy o udzielaniu gwarancji finansowych przez panstwo przysluguje wylacznie Radzie Ministrów.

Art. 222.

Rada Ministrów przedklada Sejmowi najpózniej na 3 miesiace przed rozpoczeciem roku budzetowego projekt ustawy budzetowej na rok nastepny. W wyjatkowych przypadkach mozliwe jest pózniejsze przedlozenie projektu.

Art. 223.

Senat moze uchwalic poprawki do ustawy budzetowej w ciagu 20 dni od dnia przekazania jej Senatowi.

Art. 224.

1. Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje w ciagu 7 dni ustawe budzetowa albo ustawe o prowizorium budzetowym przedstawiona przez Marszalka Sejmu. Do ustawy budzetowej i ustawy o prowizorium budzetowym nie stosuje sie przepisu art. 122 ust. 5.
2. W przypadku zwrócenia sie Prezydenta Rzeczypospolitej do Trybunalu Konstytucyjnego w sprawie zgodnosci z Konstytucja ustawy budzetowej albo ustawy o prowizorium budzetowym przed jej podpisaniem, Trybunal orzeka w tej sprawie nie pózniej niz w ciagu 2 miesiecy od dnia zlozenia wniosku w Trybunale.

Art. 225.

Jezeli w ciagu 4 miesiecy od dnia przedlozenia Sejmowi projektu ustawy budzetowej nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi Rzeczypospolitej do podpisu, Prezydent Rzeczypospolitej moze w ciagu 14 dni zarzadzic skrócenie kadencji Sejmu.

Art. 226.

1. Rada Ministrów w ciagu 5 miesiecy od zakonczenia roku budzetowego przedklada Sejmowi sprawozdanie z wykonania ustawy budzetowej wraz z informacja o stanie zadluzenia panstwa.
2. Sejm rozpatruje przedlozone sprawozdanie i po zapoznaniu sie z opinia Najwyzszej Izby Kontroli podejmuje, w ciagu 90 dni od dnia przedlozenia Sejmowi sprawozdania, uchwale o udzieleniu lub o odmowie udzielenia Radzie Ministrów absolutorium.

Art. 227.

1. Centralnym bankiem panstwa jest Narodowy Bank Polski. Przysluguje mu wylaczne prawo emisji pieniadza oraz ustalania i realizowania polityki pienieznej. Narodowy Bank Polski odpowiada za wartosc polskiego pieniadza.
2. Organami Narodowego Banku Polskiego sa: Prezes Narodowego Banku Polskiego, Rada Polityki Pienieznej oraz Zarzad Narodowego Banku Polskiego.
3. Prezes Narodowego Banku Polskiego jest powolywany przez Sejm na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej na 6 lat.
4. Prezes Narodowego Banku Polskiego nie moze nalezec do partii politycznej, zwiazku zawodowego ani prowadzic dzialalnosci publicznej nie dajacej sie pogodzic z godnoscia jego urzedu.
5. W sklad Rady Polityki Pienieznej wchodza Prezes Narodowego Banku Polskiego jako przewodniczacy oraz osoby wyrózniajace sie wiedza z zakresu finansów, powolywane na 6 lat, w równej liczbie przez Prezydenta Rzeczypospolitej, Sejm i Senat.
6. Rada Polityki Pienieznej ustala corocznie zalozenia polityki pienieznej i przedklada je do wiadomosci Sejmowi równoczesnie z przedlozeniem przez Rade Ministrów projektu ustawy budzetowej. Rada Polityki Pienieznej, w ciagu 5 miesiecy od zakonczenia roku budzetowego, sklada Sejmowi sprawozdanie z wykonania zalozen polityki pienieznej.
7. Organizacje i zasady dzialania Narodowego Banku Polskiego oraz szczególowe zasady powolywania i odwolywania jego organów okresla ustawa.

Rozdzial XI

STANY NADZWYCZAJNE

Art. 228.

1. W sytuacjach szczególnych zagrozen, jezeli zwykle srodki konstytucyjne sa niewystarczajace, moze zostac wprowadzony odpowiedni stan nadzwyczajny: stan wojenny, stan wyjatkowy lub stan kleski zywiolowej.
2. Stan nadzwyczajny moze byc wprowadzony tylko na podstawie ustawy, w drodze rozporzadzenia, które podlega dodatkowemu podaniu do publicznej wiadomosci.
3. Zasady dzialania organów wladzy publicznej oraz zakres, w jakim moga zostac ograniczone wolnosci i prawa czlowieka i obywatela w czasie poszczególnych stanów nadzwyczajnych, okresla ustawa.
4. Ustawa moze okreslic podstawy, zakres i tryb wyrównywania strat majatkowych wynikajacych z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolnosci i praw czlowieka i obywatela.
5. Dzialania podjete w wyniku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego musza odpowiadac stopniowi zagrozenia i powinny zmierzac do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania panstwa.
6. W czasie stanu nadzwyczajnego nie moga byc zmienione: Konstytucja, ordynacje wyborcze do Sejmu, Senatu i organów samorzadu terytorialnego, ustawa o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej oraz ustawy o stanach nadzwyczajnych.
7. W czasie stanu nadzwyczajnego oraz w ciagu 90 dni po jego zakonczeniu nie moze byc skrócona kadencja Sejmu, przeprowadzone referendum ogólnokrajowe, nie moga byc przeprowadzane wybory do Sejmu, Senatu, organów samorzadu terytorialnego oraz wybory Prezydenta Rzeczypospolitej, a kadencje tych organów ulegaja odpowiedniemu przedluzeniu. Wybory do organów samorzadu terytorialnego sa mozliwe tylko tam, gdzie nie zostal wprowadzony stan nadzwyczajny.

Art. 229.

W razie zewnetrznego zagrozenia panstwa, zbrojnej napasci na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub gdy z umowy miedzynarodowej wynika zobowiazanie do wspólnej obrony przeciwko agresji, Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów moze wprowadzic stan wojenny na czesci albo na calym terytorium panstwa.

Art. 230.

1. W razie zagrozenia konstytucyjnego ustroju panstwa, bezpieczenstwa obywateli lub porzadku publicznego, Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów moze wprowadzic, na czas oznaczony, nie dluzszy niz 90 dni, stan wyjatkowy na czesci albo na calym terytorium panstwa.
2. Przedluzenie stanu wyjatkowego moze nastapic tylko raz, za zgoda Sejmu i na czas nie dluzszy niz 60 dni.

Art. 231.

Rozporzadzenie o wprowadzeniu stanu wojennego lub wyjatkowego Prezydent Rzeczypospolitej przedstawia Sejmowi w ciagu 48 godzin od podpisania rozporzadzenia. Sejm niezwlocznie rozpatruje rozporzadzenie Prezydenta Rzeczypospolitej. Sejm moze je uchylic bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów.

Art. 232.

W celu zapobiezenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszacych znamiona kleski zywiolowej oraz w celu ich usuniecia Rada Ministrów moze wprowadzic na czas oznaczony, nie dluzszy niz 30 dni, stan kleski zywiolowej na czesci albo na calym terytorium panstwa. Przedluzenie tego stanu moze nastapic za zgoda Sejmu.

Art. 233.

1. Ustawa okreslajaca zakres ograniczen wolnosci i praw czlowieka i obywatela w czasie stanu wojennego i wyjatkowego nie moze ograniczac wolnosci i praw okreslonych w art. 30 (godnosc czlowieka), art. 34 i art. 36 (obywatelstwo), art. 38 (ochrona zycia), art. 39, art. 40 i art. 41 ust. 4 (humanitarne traktowanie), art. 42 (ponoszenie odpowiedzialnosci karnej), art. 45 (dostep do sadu), art. 47 (dobra osobiste), art. 53 (sumienie i religia), art. 63 (petycje) oraz art. 48 i art. 72 (rodzina i dziecko).
2. Niedopuszczalne jest ograniczenie wolnosci i praw czlowieka i obywatela wylacznie z powodu rasy, plci, jezyka, wyznania lub jego braku, pochodzenia spolecznego, urodzenia oraz majatku.
3. Ustawa okreslajaca zakres ograniczen wolnosci i praw czlowieka i obywatela w stanie kleski zywiolowej moze ograniczac wolnosci i prawa okreslone w art. 22 (wolnosc dzialalnosci gospodarczej), art. 41 ust. 1, 3 i 5 (wolnosc osobista), art. 50 (nienaruszalnosc mieszkania), art. 52 ust. 1 (wolnosc poruszania sie i pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej), art. 59 ust. 3 (prawo do strajku), art. 64 (prawo wlasnosci), art. 65 ust. 1 (wolnosc pracy), art. 66 ust. 1 (prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy) oraz art. 66 ust. 2 (prawo do wypoczynku).

Art. 234.

1. Jezeli w czasie stanu wojennego Sejm nie moze zebrac sie na posiedzenie, Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów wydaje rozporzadzenia z moca ustawy w zakresie i w granicach okreslonych w art. 228 ust. 3-5. Rozporzadzenia te podlegaja zatwierdzeniu przez Sejm na najblizszym posiedzeniu.
2. Rozporzadzenia, o których mowa w ust. 1, maja charakter zródel powszechnie obowiazujacego prawa.

Rozdzial XII

ZMIANA KONSTYTUCJI

Art. 235.

1. Projekt ustawy o zmianie Konstytucji moze przedlozyc co najmniej 1/5 ustawowej liczby poslów, Senat lub Prezydent Rzeczypospolitej.
2. Zmiana Konstytucji nastepuje w drodze ustawy uchwalonej w jednakowym brzmieniu przez Sejm i nastepnie w terminie nie dluzszym niz 60 dni przez Senat.
3. Pierwsze czytanie projektu ustawy o zmianie Konstytucji moze odbyc sie nie wczesniej niz trzydziestego dnia od dnia przedlozenia Sejmowi projektu ustawy.
4. Ustawe o zmianie Konstytucji uchwala Sejm wiekszoscia co najmniej 2/3 glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów oraz Senat bezwzgledna wiekszoscia glosów w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby senatorów.
5. Uchwalenie przez Sejm ustawy zmieniajacej przepisy rozdzialów I, II lub XII Konstytucji moze odbyc sie nie wczesniej niz szescdziesiatego dnia po pierwszym czytaniu projektu tej ustawy.
6. Jezeli ustawa o zmianie Konstytucji dotyczy przepisów rozdzialu I, II lub XII, podmioty okreslone w ust. 1 moga zazadac, w terminie 45 dni od dnia uchwalenia ustawy przez Senat, przeprowadzenia referendum zatwierdzajacego. Z wnioskiem w tej sprawie podmioty te zwracaja sie do Marszalka Sejmu, który zarzadza niezwlocznie przeprowadzenie referendum w ciagu 60 dni od dnia zlozenia wniosku. Zmiana Konstytucji zostaje przyjeta, jezeli za ta zmiana opowiedziala sie wiekszosc glosujacych.
7. Po zakonczeniu postepowania okreslonego w ust. 4 i 6 Marszalek Sejmu przedstawia Prezydentowi Rzeczypospolitej uchwalona ustawe do podpisu. Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje ustawe w ciagu 21 dni od dnia przedstawienia i zarzadza jej ogloszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozdzial XIII

PRZEPISY PRZEJSCIOWE I KONCOWE

Art. 236.

1. W okresie 2 lat od dnia wejscia w zycie Konstytucji Rada Ministrów przedstawi Sejmowi projekty ustaw niezbednych do stosowania Konstytucji.
2. Ustawy wprowadzajace w zycie art. 176 ust. 1 w zakresie dotyczacym postepowania przed sadami administracyjnymi zostana uchwalone przed uplywem 5 lat od dnia wejscia w zycie Konstytucji. Do czasu wejscia w zycie tych ustaw obowiazuja przepisy dotyczace rewizji nadzwyczajnej od orzeczen Naczelnego Sadu Administracyjnego.

Art. 237.

1. W okresie 4 lat od dnia wejscia w zycie Konstytucji w sprawach o wykroczenia orzekaja kolegia do spraw wykroczen przy sadach rejonowych, przy czym o karze aresztu orzeka sad.
2. Odwolanie od orzeczenia kolegium rozpoznaje sad.

Art. 238.

1. Kadencja konstytucyjnych organów wladzy publicznej i osób wchodzacych w ich sklad wybranych lub powolanych przed wejsciem w zycie Konstytucji konczy sie z uplywem okresu ustalonego w przepisach obowiazujacych przed dniem wejscia w zycie Konstytucji.
2. W przypadku gdy przepisy obowiazujace przed dniem wejscia w zycie Konstytucji nie ustalaly tej kadencji, a od dnia wyboru lub powolania uplynal okres dluzszy niz ustalony przez Konstytucje, kadencja konstytucyjna organów wladzy publicznej lub osób wchodzacych w ich sklad uplywa po roku od dnia wejscia w zycie Konstytucji.
3. W przypadku gdy przepisy obowiazujace przed dniem wejscia w zycie Konstytucji nie ustalaly tej kadencji, a od dnia wyboru lub powolania uplynal okres krótszy niz ustalony przez Konstytucje dla konstytucyjnych organów wladzy publicznej lub osób wchodzacych w ich sklad, czas, w którym organy te lub osoby pelnily funkcje wedlug przepisów dotychczasowych, wlicza sie do kadencji ustalonej w Konstytucji.

Art. 239.

1. W okresie 2 lat od dnia wejscia w zycie Konstytucji orzeczenia Trybunalu Konstytucyjnego o niezgodnosci z Konstytucja ustaw uchwalonych przed dniem jej wejscia w zycie nie sa ostateczne i podlegaja rozpatrzeniu przez Sejm, który moze odrzucic orzeczenie Trybunalu Konstytucyjnego wiekszoscia 2/3 glosów, w obecnosci co najmniej polowy ustawowej liczby poslów. Nie dotyczy to orzeczen wydanych w nastepstwie pytan prawnych do Trybunalu Konstytucyjnego.
2. Postepowanie w sprawach o ustalenie przez Trybunal Konstytucyjny powszechnie obowiazujacej wykladni ustaw, wszczete przed wejsciem w zycie Konstytucji, podlega umorzeniu.
3. Z dniem wejscia w zycie Konstytucji uchwaly Trybunalu Konstytucyjnego w sprawie ustalenia wykladni ustaw traca moc powszechnie obowiazujaca. W mocy pozostaja prawomocne wyroki sadu oraz inne prawomocne decyzje organów wladzy publicznej, podjete z uwzglednieniem znaczenia przepisów ustalonego przez Trybunal Konstytucyjny w drodze powszechnie obowiazujacej wykladni ustaw.

Art. 240.

W okresie roku od dnia wejscia w zycie Konstytucji ustawa budzetowa moze przewidywac pokrywanie deficytu budzetowego przez zaciaganie zobowiazan w centralnym banku panstwa.

Art. 241.

1. Umowy miedzynarodowe ratyfikowane dotychczas przez Rzeczpospolita Polska na podstawie obowiazujacych w czasie ich ratyfikacji przepisów konstytucyjnych i ogloszone w Dzienniku Ustaw uznaje sie za umowy ratyfikowane za uprzednia zgoda wyrazona w ustawie i stosuje sie do nich przepisy art. 91 Konstytucji, jezeli z tresci umowy miedzynarodowej wynika, ze dotycza one kategorii spraw wymienionych w art. 89 ust. 1 Konstytucji.
2. Rada Ministrów w ciagu 2 lat od wejscia w zycie Konstytucji przedstawi Sejmowi wykaz umów miedzynarodowych zawierajacych postanowienia niezgodne z Konstytucja.
3. Senatorowie wybrani przed dniem wejscia w zycie Konstytucji, którzy nie ukonczyli 30 lat, zachowuja swoje mandaty do konca kadencji, na która zostali wybrani.
4. Polaczenie mandatu posla lub senatora z funkcja lub zatrudnieniem, których dotyczy zakaz okreslony w art. 103, powoduje wygasniecie mandatu po uplywie miesiaca od dnia wejscia w zycie Konstytucji, chyba ze posel albo senator wczesniej zrzeknie sie funkcji albo ustanie zatrudnienie.
5. Sprawy bedace przedmiotem postepowania ustawodawczego albo przed Trybunalem Konstytucyjnym badz Trybunalem Stanu, a rozpoczete przed wejsciem w zycie Konstytucji, sa prowadzone zgodnie z przepisami konstytucyjnymi obowiazujacymi w dniu rozpoczecia sprawy.
6. W okresie 2 lat od dnia wejscia w zycie Konstytucji Rada Ministrów ustali, które z uchwal Rady Ministrów oraz zarzadzen ministrów lub innych organów administracji rzadowej, podjete lub wydane przed dniem wejscia w zycie Konstytucji, wymagaja - stosownie do warunków okreslonych w art. 87 ust. 1 i art. 92 Konstytucji - zastapienia ich przez rozporzadzenia wydane na podstawie upowaznienia ustawy, której projekt w odpowiednim czasie Rada Ministrów przedstawi Sejmowi. W tym samym okresie Rada Ministrów przedstawi Sejmowi projekt ustawy okreslajacej, które akty normatywne organów administracji rzadowej, wydane przed dniem wejscia w zycie Konstytucji, staja sie uchwalami albo zarzadzeniami w rozumieniu art. 93 Konstytucji.
7. Obowiazujace w dniu wejscia w zycie Konstytucji akty prawa miejscowego oraz przepisy gminne staja sie aktami prawa miejscowego w rozumieniu art. 87 ust. 2 Konstytucji.

Art. 242.

Traca moc:
1) ustawa konstytucyjna z dnia 17 pazdziernika 1992 r. o wzajemnych stosunkach miedzy wladza ustawodawcza i wykonawcza Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorzadzie terytorialnym (Dz. U. Nr 84, poz. 426, z 1995 r. Nr 38, poz. 184 i Nr 150, poz. 729 oraz z 1996 r. Nr 106, poz. 488),
2) ustawa konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1992 r. o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 67, poz. 336 i z 1994 r. Nr 61, poz. 251).

Art. 243.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej wchodzi w zycie po uplywie 3 miesiecy od dnia jej ogloszenia.
1) Art. 31 ust. 3 zmieniony przez pkt 1 obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 marca 2001 r. o sprostowaniu bledów (Dz.U.01.28.319).
2) Art. 55 zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 8 wrzesnia 2006 r. (Dz.U.06.200.1471) zmieniajacej nin. ustawe z dniem 7 listopada 2006 r.
3) Art. 93 ust. 1 zmieniony przez pkt 2 obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 marca 2001 r. o sprostowaniu bledów (Dz.U.01.28.319).
4) Art. 99 ust. 3 dodany przez art. 1 ustawy z dnia 7 maja 2009 r. (Dz.U.09.114.946) zmieniajacej nin. ustawe z dniem 21 pazdziernika 2009 r., z tym ze przepis nin. artykulu ma zastosowanie do kadencji Sejmu i Senatu nastepujacych po kadencji, w czasie której ustawa weszla w zycie - zob. tez art. 2 ustawy zmieniajacej.



<<< Z powrotem



карта новых документов

Разное

При полном или частичном использовании материалов сайта ссылка на pravo.levonevsky.org обязательна

© 2006-2013г. www.levonevsky.org

TopList

Законодательство Беларуси и других стран

Законодательство России кодексы, законы, указы (избанное), постановления, архив

Законодательство Республики Беларусь по дате принятия:

2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001 2000 до 2000 года

О защите прав потребителя

ЗОНА - специальный проект

Бюллетень "ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬ" - о предпринимателях.



Новые документы



Рассылка


Content.Mail.Ru


 

Приколы, фото, юморПриколы