ПАСТАНОВА МIНIСТЭРСТВА АДУКАЦЫI РЭСПУБЛIКI БЕЛАРУСЬ
31 снежня 2002 г. № 59
АБ ЗАЦВЯРДЖЭННI ПАЛАЖЭННЯ АБ УСТАНОВЕ, ЯКАЯ ЗАБЯСПЕЧВАЕ
АТРЫМАННЕ ПАЗАШКОЛЬНАГА ВЫХАВАННЯ I НАВУЧАННЯ
У адпаведнасцi з Палажэннем аб Мiнiстэрстве адукацыi Рэспублiкi
Беларусь, зацверджаным пастановай Савета Мiнiстраў Рэспублiкi
Беларусь ад 29 кастрычнiка 2001 г. № 1554 (Национальный реестр
правовых актов Республики Беларусь, 2001 г., № 103, 5/9279),
Мiнiстэрства адукацыi Рэспублiкi Беларусь пастанаўляе:
1. Зацвердзiць Палажэнне аб установе, якая забяспечвае
атрыманне пазашкольнага выхавання i навучання (дадаецца).
2. Лiчыць страцiўшымi сiлу:
загад Мiнiстэрства адукацыi Рэспублiкi Беларусь ад 31 снежня
1998 г. № 725 "Аб зацвярджэннi Палажэння аб установе пазашкольнай
адукацыi i выхавання" (Национальный реестр правовых актов Республики
Беларусь, 1999 г., № 9, 8/33);
загад Мiнiстэрства адукацыi Рэспублiкi Беларусь ад 26
кастрычнiка 1998 г. № 576 "Аб зацвярджэннi Пералiку ўстаноў
пазашкольнай адукацыi i выхавання";
загад Мiнiстэрства адукацыi Рэспублiкi Беларусь ад 16 красавiка
1999 г. № 214 "Аб унясеннi дапаўненняў у Пералiк устаноў
пазашкольнай адукацыi i выхавання" (Национальный реестр правовых
актов Республики Беларусь, 1999 г., № 39, 8/322).
Мiнiстр П.I.БРЫГАДЗIН
УЗГОДНЕНА УЗГОДНЕНА УЗГОДНЕНА
Першы намеснiк Намеснiк Намеснiк Мiнiстра
Мiнiстра фiнансаў Мiнiстра эканомiкi працы i сацыяльнай абароны
Рэспублiкi Беларусь Рэспублiкi Беларусь Рэспублiкi Беларусь
А.I.Сверж А.М.Тур В.I.Паўлаў
10.12.2002 11.12.2002 09.12.2002
ЗАЦВЕРДЖАНА
Пастанова
Мiнiстэрства адукацыi
Рэспублiкi Беларусь
31.12.2002 № 59
ПАЛАЖЭННЕ
аб установе, якая забяспечвае атрыманне
пазашкольнага выхавання i навучання
Глава 1
АГУЛЬНЫЯ ПАЛАЖЭННI
1. Палажэнне аб установе, якая забяспечвае атрыманне
пазашкольнага выхавання i навучання (далей - Палажэнне),
распрацавана ў адпаведнасцi з Законам Рэспублiкi Беларусь "Аб
адукацыi" (Ведамасцi Вярхоўнага Савета Рэспублiкi Беларусь, 1991 г.,
№ 33, ст.598) i рэгулюе дзейнасць устаноў, якiя забяспечваюць
атрыманне пазашкольнага выхавання i навучання, незалежна ад формаў
уласнасцi (далей - установа пазашкольнага выхавання i навучання).
Пералiк устаноў, якiя забяспечваюць атрыманне пазашкольнага
выхавання i навучання, устаноўлены згодна з дадаткам.
2. Пазашкольнае выхаванне i навучанне з'яўляецца дадатковай
адукацыяй i можа ажыццяўляцца як ва ўстановах, якiя забяспечваюць
атрыманне пазашкольнага выхавання i навучання, так i на ўсiх
узроўнях асноўнай адукацыi: дашкольнай, агульнай базавай (у тым лiку
пачатковай), агульнай сярэдняй, прафесiйна-тэхнiчнай, сярэдняй
спецыяльнай, вышэйшай.
З асобамi, якiя маюць асаблiвасцi ў псiхафiзiчным развiццi,
установай пазашкольнага выхавання i навучання арганiзуюцца
iндывiдуальныя заняткi па месцы жыхарства.
Установа пазашкольнага выхавання i навучання з'яўляецца
складовай часткай нацыянальнай сiстэмы адукацыi. Будучы
шырокадаступнай, комплекснай i профiльнай, установа пазашкольнага
выхавання i навучання дае дзецям, моладзi аднолькавыя магчымасцi ў
рэалiзацыi дадатковых патрэбнасцей у галiне адукацыi i
iнтэлектуальнай дзейнасцi на падставе аб'яднання iнтарэсаў
грамадства i асобы.
Задачай установы пазашкольнага выхавання i навучання з'яўляецца
стварэнне спрыяльных умоў для развiцця творчых здольнасцей,
iнтарэсаў i схiльнасцей дзяцей i моладзi, забеспячэнне iх
рознабаковых iндывiдуальных запатрабаванняў у дадатковай адукацыi,
духоўным i фiзiчным удасканаленнi, прафесiйным самавызначэннi,
адаптацыi да жыцця ў грамадстве, арганiзацыi змястоўнага вольнага
часу.
Установа пазашкольнага выхавання i навучання з'яўляецца таксама
метадычным цэнтрам пазашкольнай выхаваўчай работы.
3. Дзяржаўныя ўстановы пазашкольнага выхавання i навучання
ствараюцца дзяржаўнымi органамi ў адпаведнасцi з iх кампетэнцыяй, а
прыватныя - уласнiкам (далей - заснавальнiк).
4. Установа пазашкольнага выхавання i навучання ажыццяўляе сваю
дзейнасць у адпаведнасцi са статутам, распрацаваным у адпаведнасцi з
актамi заканадаўства Рэспублiкi Беларусь, дадзеным Палажэннем.
Статут установы пазашкольнага выхавання i навучання
зацвярджаецца яе заснавальнiкам.
5. Установа пазашкольнага выхавання i навучання з'яўляецца
юрыдычнай асобай, мае пячатку, разлiковы i iншыя рахункi ў банках,
якiя адкрываюцца ва ўстаноўленым парадку.
6. Дзяржаўная рэгiстрацыя ствараемай (рэарганiзуемай) установы
пазашкольнага выхавання i навучання як юрыдычнай асобы, змяненнi i
дапаўненнi ў яе статут ажыццяўляюцца ў адпаведнасцi з актамi
заканадаўства Рэспублiкi Беларусь.
7. Лiквiдацыя або рэарганiзацыя ўстановы пазашкольнага
выхавання i навучання праводзiцца ў адпаведнасцi з актамi
заканадаўства Рэспублiкi Беларусь.
8. Установа пазашкольнага выхавання i навучання ва ўстаноўленым
заканадаўствам Рэспублiкi Беларусь парадку адказвае за:
невыкананне функцый, вызначаных яе статутам;
нерэалiзацыю ў поўным аб'ёме навучальна-выхаваўчых праграм;
якасць рэалiзуемых навучальна-выхаваўчых праграм;
адпаведнасць формаў, метадаў i сродкаў арганiзацыi
навучальна-выхаваўчага працэсу ўзросту, iнтарэсам i патрабаванням
дзяцей;
жыццё i здароўе дзяцей i моладзi, работнiкаў установы
пазашкольнага выхавання i навучання ў перыяд навучальна-выхаваўчага
працэсу;
парушэнне правоў i свабод навучэнцаў i супрацоўнiкаў установы
пазашкольнага выхавання i навучання;
iншае, прадугледжанае заканадаўствам Рэспублiкi Беларусь.
9. Ва ўстанове пазашкольнага выхавання i навучання могуць
стварацца аддзелы: iнструктыўна-метадычны, арганiзацыйна-масавай
работы, па рабоце з дзiцячымi i юнацкiмi арганiзацыямi i
аб'яднаннямi i iншыя, якiя працуюць з педагогамi, дзецьмi, моладдзю
свайго рэгiёна, а таксама аддзелы i лабараторыi па асобных
накiрунках дзейнасцi пры наяўнасцi не менш за 8-10 гурткоў аднаго
профiлю (напрыклад, пачатковага тэхнiчнага мадэлiравання, тэхнiчных
вiдаў спорту, музычна-харэаграфiчнай творчасцi, мастацкай i
дэкаратыўна-ўжытковай творчасцi i iншых).
10. Ва ўстанове пазашкольнага выхавання i навучання можа
стварацца метадычны кабiнет, у якiм захоўваюцца метадычная i
спецыяльная лiтаратура, навучальныя праграмы, матэрыялы з вопыту
работы аб'яднанняў, навуковых таварыстваў навучэнцаў, нарматыўныя
дакументы, iншыя матэрыялы.
11. Установа пазашкольнага выхавання i навучання можа мець
фiлiялы, якiя ажыццяўляюць дзейнасць у адпаведнасцi з заканадаўствам
Рэспублiкi Беларусь.
12. Ва ўстанове пазашкольнага выхавання i навучання не
дапускаюцца стварэнне i дзейнасць палiтычных партый, iншых
грамадскiх аб'яднанняў, якiя маюць палiтычныя мэты, а таксама
стварэнне i ананiмная або iншая дзейнасць рэлiгiйных арганiзацый,
якая супярэчыць заканадаўству.
13. Справаводства ўстановы пазашкольнага выхавання i навучання
вядзецца на беларускай або рускай мове.
14. Асноўнымi кiрункамi дзейнасцi ўстановы пазашкольнага
выхавання i навучання (у адпаведнасцi з яе профiлем) з'яўляюцца:
рэалiзацыя навучальна-выхаваўчых праграм па развiццi творчых
здольнасцей дзяцей, падлеткаў i моладзi, зацверджаных у адпаведным
парадку;
аказанне метадычнай дапамогi прыватным установам пазашкольнага
выхавання i навучання, якiя працуюць па аўтарскiх праграмах, з
абавязковым выкананнем дзяржаўных патрабаванняў да адукацыi i
выхавання;
садзейнiчанне павышэнню прафесiйнага ўзроўню педагагiчных
работнiкаў установы пазашкольнага выхавання i навучання;
патрыятычнае выхаванне, ахова i прапаганда помнiкаў гiсторыi,
культуры, прыроды роднага краю, работа музеяў (музейных пакояў) у
адпаведнасцi з Законам Рэспублiкi Беларусь ад 13 лiстапада 1992 г.
"Аб ахове гiстарычна-культурнай спадчыны" (Ведамасцi Вярхоўнага
Савета Рэспублiкi Беларусь, 1992 г., № 30, арт.504);
рэалiзацыя праграм патрыятычнага выхавання дзяцей i моладзi,
супрацоўнiцтва з Мiнiстэрствам абароны Рэспублiкi Беларусь у
патрыятычным выхаваннi i падрыхтоўцы навучэнскай моладзi да службы ў
армii;
мастацка-эстэтычнае выхаванне, фармiраванне культуры,
свядомасцi, духоўнай сталасцi дзяцей i моладзi, развiццё iх творчых
здольнасцей, авалоданне каштоўнасцямi нацыянальнай i сусветнай
культуры, народнымi рамёствамi, супрацоўнiцтва ў гэтых кiрунках з
органамi культуры, творчымi саюзамi i грамадскiмi аб'яднаннямi;
экалагiчнае выхаванне, фармiраванне экалагiчнай культуры дзяцей
i моладзi;
садзейнiчанне фiзiчнаму выхаванню дзяцей i моладзi ва ўстановах
адукацыi ў пазаўрочны час;
развiццё дзiцяча-юнацкага турызму i экскурсiй, краязнаўчай
работы, павышэнне iх ролi ў фармiраваннi культуры, духоўнай сталасцi
дзяцей i моладзi;
развiццё навукова-тэхнiчнай творчасцi навучэнцаў, стварэнне
эфектыўных выхаваўчых тэхналогiй i методык у галiне тэхнiчнай
творчасцi, вынаходнiцтва;
маральна-прававое выхаванне, прафiлактыка злачыннасцi, СНIДу i
шкодных звычак сярод непаўналетнiх, iх сацыяльна-псiхалагiчная
падтрымка, работа па выхаваннi i фармiраваннi ў дзяцей i моладзi
здаровага ладу жыцця;
работа па фармiраваннi псiхалагiчнай культуры асобы;
псiхалагiчная адукацыя бацькоў, дзяцей i моладзi, педагагiчных
работнiкаў, забеспячэнне псiхалагiзацыi навучальна-выхаваўчай работы
педагагiчных работнiкаў, дзяцей i моладзi, падрыхтоўка iх да жыцця ў
новых сацыяльна-эканамiчных умовах, стварэнне мэтазгоднай сiстэмы
грамадскай дапамогi дзецям i моладзi ў перыяд iх жыццеўладкавання i
ўключэння ў сацыяльнае жыццё;
арганiзацыя аздараўлення, адпачынку i працы дзяцей i моладзi ў
аздараўленчых лагерах, распрацоўка i ўкараненне варыятыўных мадэляў
(праграм) выхаваўчай дзейнасцi ў аздараўленчых лагерах рознага тыпу,
метадычнае забеспячэнне дзейнасцi педагагiчных работнiкаў у
аздараўленчых лагерах;
супрацоўнiцтва з дзiцячымi i маладзёжнымi грамадскiмi
аб'яднаннямi, iншымi арганiзацыямi;
удзел у распрацоўцы навучальна-выхаваўчых праграм, навуковых
педагагiчных даследаванняў у галiне выхавання i навучання, iх
укараненне ў практыку работы ўстаноў адукацыi;
выяўленне i развiццё творчых здольнасцей адораных дзяцей i
моладзi; падрыхтоўка i ўкараненне навучальна-выхаваўчых праграм,
накiраваных на развiццё творчых здольнасцей адораных дзяцей i
моладзi.
15. Установа пазашкольнага выхавання i навучання, якая мае
квалiфiкаваныя кадры i неабходную матэрыяльна-тэхнiчную базу, па
ўзгадненнi з iншымi ўстановамi адукацыi можа ажыццяўляць вытворчую
практыку навучэнцаў у дадзенай установе.
16. Установа пазашкольнага выхавання i навучання можа
ажыццяўляць прадпрымальнiцкую дзейнасць у парадку, прадугледжаным
актамi заканадаўства Рэспублiкi Беларусь.
Асобныя вiды дзейнасцi, пералiк якiх устаноўлены заканадаўствам
Рэспублiкi Беларусь, установа можа ажыццяўляць толькi па спецыяльным
дазволе (лiцэнзii).
17. Установа пазашкольнага выхавання i навучання аказвае
дапамогу педагагiчным работнiкам iншых устаноў адукацыi ў рэалiзацыi
навучальна-выхаваўчых праграм, арганiзацыi вольнага часу i
пазаўрочнай дзейнасцi дзяцей i моладзi, а таксама дзiцячым i
маладзёжным грамадскiм аб'яднанням, арганiзацыям па дамоўленасцi з
iмi.
18. Установа пазашкольнага выхавання i навучання самастойна
распрацоўвае планы сваёй дзейнасцi з улiкам запытаў дзяцей i
моладзi, патрэбнасцей сям'i, устаноў адукацыi, дзiцячых i
маладзёжных грамадскiх аб'яднанняў i арганiзацый, асаблiвасцей
сацыяльна-эканамiчнага развiцця рэгiёна i нацыянальна-культурных
традыцый.
Глава 2
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА АРГАНIЗАЦЫI
НАВУЧАЛЬНА-ВЫХАВАЎЧАГА ПРАЦЭСУ
19. Асноўнай формай навучальна-выхаваўчай работы ва ўстанове
пазашкольнага выхавання i навучання з'яўляюцца заняткi гуртка,
студыi, майстэрнi, клуба, секцыi, навуковага таварыства, тэатра,
школы, акадэмii i iншых аб'яднанняў па iнтарэсах (далей - аб'яднанне
па iнтарэсах).
20. Аб'яднаннi па iнтарэсах ствараюцца ў адпаведнасцi з
iнтарэсамi дзяцей, моладзi, пажаданнямi бацькоў, з улiкам мясцовых
умоў, дзеючай сеткi ўстаноў адукацыi, iх магчымасцей.
21. Змест дзейнасцi аб'яднанняў па iнтарэсах вызначаецца яго
кiраўнiком з улiкам навучальна-выхаваўчых праграм.
22. Заняткi ў аб'яднаннях па iнтарэсах вядуцца па
навучальна-выхаваўчых праграмах, распрацаваных Мiнiстэрствам
адукацыi Рэспублiкi Беларусь, з улiкам спецыфiкi i магчымасцей
установы пазашкольнага выхавання i навучання. У асобных выпадках ва
ўстанове пазашкольнага выхавання i навучання па некаторых кiрунках
дзейнасцi аб'яднанняў па iнтарэсах праграмы могуць быць складзены iх
кiраўнiкамi, творчымi, навуковымi, педагагiчнымi работнiкамi, якiя
ўхваляюцца педагагiчным саветам i зацвярджаюцца ва ўстаноўленым
парадку.
23. Аб'яднаннi па iнтарэсах у залежнасцi ад патрабаванняў
навучальна-выхаваўчых праграм арганiзоўваюцца як на ўвесь навучальны
год, так i на больш кароткiя тэрмiны. У перыяд канiкулаў аб'яднаннi
па iнтарэсах могуць працаваць па асобным раскладзе, у тым лiку з
новым цi пераменным складам навучэнцаў, на базе аздараўленчых
лагераў, па месцы жыхарства. Работа можа праводзiцца ў выглядзе
спаборнiцтваў, паходаў, экскурсiй, лагерных збораў i iншага. У
перыяд летнiх канiкулаў пры наяўнасцi сродкаў установы могуць
адкрываць для дзяцей i моладзi профiльныя аздараўленчыя лагеры.
24. Кожны навучэнец мае права на свабоду выбару аб'яднання па
iнтарэсах i iх колькасцi. Навучанне ў дзяржаўных установах
пазашкольнага выхавання i навучання бясплатнае.
У склад аб'яднання па iнтарэсах, якое займаецца па праграме
аднаго года навучання, павiнна ўваходзiць 12-15 чалавек, а двух i
больш гадоў - не менш за 8-10 чалавек. У навукова-даследчых i
канструктарскiх гуртках, студыях, майстэрнях, гуртках i секцыях
павышанага спартыўнага майстэрства колькасны склад гуртка
вызначаецца рашэннем педагагiчнага савета ўстановы, але ён не
павiнен быць менш за 6 навучэнцаў.
25. Ва ўстановах пазашкольнага выхавання i навучання займаюцца
навучэнцы ўстаноў адукацыi незалежна ад iх ведамаснай
падпарадкаванасцi. У выключных выпадках у аб'яднаннi па iнтарэсах
могуць займацца па спецыяльна распрацаваных праграмах i дзецi
дашкольнага ўзросту. У склад такога аб'яднання павiнна ўваходзiць не
больш за 10 дзяцей дашкольнага ўзросту.
26. З дазволу кiраўнiка ўстановы пазашкольнага выхавання i
навучання на занятках аб'яднання па iнтарэсах могуць прысутнiчаць
бацькi разам з навучэнцамi пры ўмове забеспячэння якасцi
навучальна-выхаваўчай работы.
27. Пры прыёме ў спартыўна-тэхнiчныя, турыстычныя,
харэаграфiчныя аб'яднаннi па iнтарэсах неабходна медыцынскае
заключэнне аб стане здароўя навучэнца.
28. Для дзяцей дашкольнага ўзросту заняткi ў аб'яднаннях
праводзяцца на працягу 35 хвiлiн, не больш як 2 вучэбныя гадзiны ў
тыдзень. Для дзяцей малодшага школьнага ўзросту (6-10 гадоў) - у
межах 4 вучэбных гадзiн у тыдзень, сярэдняга школьнага ўзросту
(11-13 гадоў) - 6 вучэбных гадзiн у тыдзень, старэйшага ўзросту -
10-12 вучэбных гадзiн у тыдзень. На iндывiдуальныя заняткi з
дзецьмi-iнвалiдамi па месцы жыхарства адводзiцца 3 гадзiны ў тыдзень
на кожнага навучэнца, заняткi доўжацца 35 хвiлiн.
29. Заняткi праводзяцца як з усiм складам аб'яднання
адначасова, так i па групах, iндывiдуальна ў адпаведнасцi з
навучальна-выхаваўчай праграмай i накiраванасцю дзейнасцi
аб'яднання.
30. Расклад заняткаў на тыдзень складаецца з улiкам
рацыянальнага размеркавання вольнага часу i занятасцi навучэнцаў ва
ўстановах адукацыi, узроставых магчымасцей i санiтарна-гiгiенiчных
нормаў.
31. Пры правядзеннi заняткаў працягласцю больш за адну вучэбную
гадзiну ў дзень i ў залежнасцi ад iх характару, як правiла, праз
кожныя 45 хвiлiн заняткаў арганiзоўваюцца перапынкi для адпачынку.
32. Арганiзацыя работы павiнна адпавядаць правiлам тэхнiкi
бяспекi i вытворчай санiтарыi. У перыяд спартыўна-гульнёвых
заняткаў, спаборнiцтваў, паходаў, экскурсiй, заняткаў на вольным
паветры перапынкi ўстанаўлiваюцца кiраўнiком аб'яднання па
iнтарэсах.
33. Установа пазашкольнага выхавання i навучання арганiзуе i
праводзiць з улiкам узроставых асаблiвасцей дзяцей i моладзi розныя
рэгiянальныя, гарадскiя, раённыя масавыя мерапрыемствы: злёты,
конкурсы, спаборнiцтвы, агляды, алiмпiяды, выставы, канферэнцыi i
iншыя.
34. Адной з формаў навучальна-выхаваўчай работы ўстановы
пазашкольнага выхавання i навучання з навучэнцамi з'яўляюцца клубы,
школы, акадэмii (напрыклад, экалагiчных ведаў, нацыянальнай
культуры, юных фермераў i iншыя), якiя працуюць па
навучальна-выхаваўчых праграмах i на падставе палажэння аб iх
дзейнасцi, зацверджанага кiраўнiком установы.
35. Установа пазашкольнага выхавання i навучання ў арганiзацыi
навучальна-выхаваўчага працэсу ўзаемадзейнiчае з бацькамi, iншымi
ўстановамi адукацыi, навуковымi арганiзацыямi, установамi аховы
здароўя, культуры, спорту, творчымi саюзамi, сродкамi масавай
iнфармацыi, iншымi арганiзацыямi.
36. Установа пазашкольнага выхавання i навучання павiнна
садзейнiчаць павышэнню квалiфiкацыi сваiх работнiкаў.
37. Установа пазашкольнага выхавання i навучання арганiзуе
метадычныя аб'яднаннi кiраўнiкоў аб'яднанняў па iнтарэсах па
профiлях, прымае ўдзел у падрыхтоўцы i правядзеннi канферэнцый,
нарад па пытаннях навучальна-выхаваўчай работы.
38. Ва ўстанове пазашкольнага выхавання i навучання ў мэтах
прыцягнення дзяцей i моладзi да арганiзацыi i правядзення
разнастайных масавых мерапрыемстваў, прапаганды яе дасягненняў
могуць стварацца органы самакiравання аб'яднанняў па iнтарэсах
(саветы гуртка, клуба i iншыя).
39. Установа пазашкольнага выхавання i навучання праводзiць
работу па вывучэннi вопыту работы, садзейнiчае яго ўкараненню ў
практыку; распрацоўвае на падставе перадавога вопыту метадычныя
рэкамендацыi для педагагiчных работнiкаў устаноў адукацыi.
Глава 3
УДЗЕЛЬНIКI НАВУЧАЛЬНА-ВЫХАВАЎЧАГА ПРАЦЭСУ
40. Удзельнiкамi навучальна-выхаваўчага працэсу ва ўстанове
пазашкольнага выхавання i навучання з'яўляюцца навучэнцы, бацькi
(асобы, якiя iх замяняюць) i педагагiчныя работнiкi.
41. Да педагагiчнай дзейнасцi ва ўстанове пазашкольнага
выхавання i навучання дапускаюцца асобы, якiя адпавядаюць
патрабаванням квалiфiкацыйных характарыстык.
42. Адносiны памiж наймальнiкам i работнiкамi ўстановы
пазашкольнага выхавання i навучання рэгулююцца працоўнымi дагаворамi
(кантрактамi) у адпаведнасцi з працоўным заканадаўствам Рэспублiкi
Беларусь.
43. Педагагiчныя работнiкi ўстановы пазашкольнага выхавання i
навучання маюць права на ўдзел у кiраваннi ўстановай пазашкольнага
выхавання i навучання, свабоду выбару i выкарыстання методык
выхавання i навучання, навучальна-выхаваўчых праграм, iншых
матэрыялаў, методык ацэнкi ведаў, уменняў навучэнцаў.
44. Навучэнцы ўстановы пазашкольнага выхав |
